Ödeme ve elektronik para kuruluşları üzerinden yürüyen işlemlerde hesabın kullanılamaz hâle gelmesi, çoğu zaman sebebi bilinmeden yaşanır. Blokenin kaynağı doğru teşhis edilmeden yapılan başvurular hem zaman kaybettirir hem de yanlış mercie yöneldiği için sonuçsuz kalır. 5411 ve 5549 sayılı Kanunlar ile SPK kripto düzenlemeleri ve TCK 282 ekseninde bu rehber, teşhis sırasını önceler.
Önce Kaynağı Ayırt Edin
Uygulamada birbirinden çok farklı üç durum aynı isimle anılır: adli mercilerce verilmiş bir el koyma veya tedbir kararı, idari nitelikte bir tedbir ve kuruluşun kendi risk politikası gereği uyguladığı işlem kısıtı. Hangi başvurunun yapılacağı bu ayrıma bağlıdır. Kuruluşa yazılı talep gönderilerek işlemin dayanağının ve karar merciinin sorulması, ilk ve en verimli adımdır.
Bildirim Yükümlülüğü ile Ceza Soruşturması Aynı Şey Değildir
5549 sayılı Kanun kapsamındaki şüpheli işlem bildirimi, bir suç isnadı anlamına gelmez; yükümlülerin mevzuattan doğan bir raporlama görevidir. Buna karşılık suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama isnadı ayrı bir ceza soruşturması konusudur. İki süreci karıştırmak, savunmanın yanlış zeminde kurulmasına yol açar.
Savunma Dosyasında İşlem Geçmişinin Kurgusu
- Paranın kaynağını gösteren belgelerin tarih sırasına dizilmesi
- Karşı tarafla yapılan sözleşme, fatura ve yazışmaların bütün hâlinde sunulması
- Kripto varlık işlemlerinde platform kayıtlarının ve transfer bilgilerinin eksiksiz alınması
- Vergisel beyanlar ile hesap hareketleri arasındaki tutarlılığın önceden kontrolü
- Üçüncü kişiler adına yapılan işlemlerin ayrıca açıklanması
Süreç Yönetiminde Sık Görülen Usul Hataları
İfade öncesinde dosyaya erişim talep edilmemesi, kısıtlama kararı bulunup bulunmadığının sorulmaması ve tedbire karşı itiraz yolunun süresinde kullanılmaması sık rastlanan eksikliklerdir. Ayrıca kuruluşa yapılan şikâyetle savcılığa yapılacak başvurunun aynı belgeyle yürütülmeye çalışılması, her iki dosyada da eksik anlatım doğurur.
Bu alanda her dosya kendi işlem trafiğine göre değerlendirilir; genel şablonlar sonuç vermez. Hesap üzerinde devam eden bir kısıtlama varsa, belgelerin toplanmasına eş zamanlı olarak hukuki değerlendirme yapılması önerilir.