Elektronik haciz, alacaklı için hızlı; borçlu için çoğu zaman habersiz yaşanan bir işlemdir. Hesabın bloke olduğunu maaş çekemediğinde öğrenen borçlunun elindeki asıl imkân, haczin kendisini tartışmak değil işlemin usulüne uygun yapılıp yapılmadığını denetletmektir. İİK bakımından bu denetimin adı şikâyettir ve dar bir zaman aralığında işler.
Takibin Kökenine Bakmak
E-haczin dayanağı bir icra takibidir. İlk kontrol, ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edilip edilmediğidir. Eski adrese yapılan tebligat, tebliğ evrakında şerhin eksik olması ya da hiç tebligat yapılmamış olması, takibin kesinleşmediği anlamına gelir; kesinleşmemiş takipte haciz uygulanamaz. Bu nedenle dosya örneği ile tebligat parçasının temini, bloke haberinden sonraki ilk iştir.
Hangi Hesap ve Hangi Tutar?
Bloke, hesabın niteliğine bakılmaksızın uygulandığında hukuka aykırılık doğabilir. Maaşın belirli bir kısmının haczedilememesi, emekli aylığı bakımından getirilen sınırlamalar, nafaka alacaklarının farklı rejime tabi olması ve haczi caiz olmayan diğer kalemler bu başlıkta değerlendirilir. Ayrıca bakiye alacağı aşan tutarda ve birden fazla bankada aynı anda uygulanan blokeler, ölçüsüzlük itirazının konusunu oluşturur.
Usule Aykırılık Doğuran Tipik Durumlar
- Takip kesinleşmeden hesaba haciz konulması
- Maaş hesabındaki korumalı kısmın gözetilmemesi
- Üçüncü kişiye ait ortak hesabın tümüyle bloke edilmesi
- Borç ödendiği hâlde haczin kaldırılmaması
- Haciz ihbarnamesine karşı sürelerin izlenmemesi
Bloke Öğrenildiğinde Yapılacaklar
- Bankadan blokenin dayanağı olan icra dairesi ve dosya numarası öğrenilir.
- Dosya incelenerek ödeme emri tebliğ tarihi ve takibin kesinleşme durumu tespit edilir.
- Hesabın niteliği (maaş, emekli aylığı, ticari hesap, ortak hesap) belgeyle ortaya konur.
- Talep, doğru hukuki adla ve doğru mercie yöneltilir; şikâyet ile itiraz birbirine karıştırılmaz.
- Blokenin kaldırılması talebiyle birlikte, tahsil edilmişse iade istemi ayrıca yazılır.
Alacaklı Tarafındaki Risk
Usulsüz uygulanan haciz yalnızca borçluyu değil alacaklıyı da zorlar: işlem kaldırıldığında geçen süre boyunca tahsilat gecikir, dosya masrafı artar ve karşı tarafın tazminat talebine zemin doğabilir. Bu nedenle alacaklı vekilinin de tebligat parçasını, kesinleşme tarihini ve talep edilen tutarı haciz talebi öncesinde bir kez daha kontrol etmesi yerinde olur. HMK ve İİK'nın süreye ilişkin hükümleri her iki taraf için de aynı katılıkta işler.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; hesabın niteliği ve takibin türü sonucu değiştirir. Bloke ile karşılaşıldığında dosyayı gecikmeden inceletmek, süre bakımından belirleyici olur.