İcra takibinde borçlu cephesinde iki farklı savunma aracı vardır ve bunlar sıkça birbirinin yerine kullanılır: takibin kendisine yönelen itiraz ile icra dairesinin işlemine yönelen şikâyet. Yanlış aracın seçilmesi, esasa girilmeden ret sonucunu doğurur.
İtiraz mı Şikâyet mi
- Borcun bulunmadığı, ödendiği veya zamanaşımına uğradığı ileri sürülüyorsa yol itirazdır ve muhatap icra dairesidir.
- Haczin usulüne aykırı yapıldığı, haczedilemez bir malın haczedildiği ileri sürülüyorsa yol şikâyettir ve muhatap icra mahkemesidir.
- Haczedilen mal üçüncü kişiye aitse gündeme gelen kurum istihkak iddiasıdır ve kendi usulü vardır.
Mal Beyanının Yönetimi
Mal beyanı, borçlunun malvarlığını icra dairesine bildirmesidir ve süresinde verilmemesi ayrı yaptırımlara yol açar. Beyanın eksik ya da gerçeğe aykırı düzenlenmesi ise ceza sorumluluğu tartışmasını gündeme getirir. Bu nedenle beyan hazırlanırken:
- Taşınmaz, araç, banka hesabı ve alacaklar ayrı başlıklarda listelenir.
- Üzerinde rehin, haciz veya intifa bulunan malların yükümlülükleri gösterilir.
- Emekli maaşı, asgari ücret altı gelir gibi kısmen veya tamamen haczedilemeyen kalemler açıkça belirtilir.
- Beyandan sonra edinilen mallar bakımından bildirim yükümlülüğünün sürdüğü unutulmaz.
Haczedilmezlik ve Meskeniyet Savunması
Ev eşyası, mesleğin sürdürülmesi için zorunlu araçlar ve maaşın belirli bölümü bakımından İİK korumalı bir alan tanır. Meskeniyet iddiasında konutun değeri, borçlunun haline münasip nitelikte olup olmadığı ve varsa fazla değerin akıbeti tartışılır. Bu savunma kendiliğinden dikkate alınmadığından, süresinde ve gerekçeli biçimde ileri sürülmelidir.
Usul Kaynaklı Hak Kayıpları
Pratikte en çok karşılaşılan sorunlar; ödeme emrinin usulsüz tebliği, haciz tutanağına itirazın tutanak tarihine göre değil öğrenme tarihine göre hesaplanması, kıymet takdirine süresinde itiraz edilmemesi ve satış aşamasında ilanın denetlenmemesidir. Usulsüz tebligat iddiası ileri sürülürken tebliğ evrakının aslı, şerh ve muhtar kaydı birlikte istenmelidir.
Alacaklı Tarafında Karşı Hazırlık
Alacaklı bakımından da aynı takvim geçerlidir. İtirazın kaldırılması veya iptali yollarından hangisinin seçileceği, elde bulunan belgenin niteliğine göre belirlenir; belge yoksa genel mahkemede dava yolu gündeme gelir. Yanlış yol seçimi, alacağın tahsilini aylarca geciktirebilir.
Burada anlatılanlar genel bilgi niteliğindedir. Takip türü, tebliğ tarihi ve haczin kapsamı sonucu değiştirdiğinden, dosyaya özgü değerlendirme için hukuki destek alınmasında yarar vardır.