İcra takibinde borçlu bakımından en kritik eşiklerden biri, ödeme emrinin eline ulaşmasının ardından mal beyanı yükümlülüğüdür. İİK bu yükümlülüğü kısa bir süreye bağlar ve yerine getirilmemesi, alacaklının talebi hâlinde ayrı bir yaptırım tartışmasını gündeme getirir. Aşağıdaki kontrol listesi, hem beyanın içeriğini hem de bildirimdeki gecikmenin doğurduğu riski ele alır.
Ödeme Emri Elinize Ulaştığında İlk Ayrım
Takibin türü, yapılacak işi baştan belirler. Genel haciz yoluyla ilamsız takip, kambiyo senedine dayalı takip ve ilamlı takip birbirinden farklı itiraz ve şikâyet mekanizmalarına tabidir. Elinizdeki belgede takip dayanağının ne olduğu, itirazın icra dairesine mi icra mahkemesine mi yöneltileceği ve borcun tamamına mı yoksa yalnızca faizine ya da bir kısmına mı itiraz edileceği ilk turda netleştirilmelidir. İtiraz edilmiş olması, mal beyanı yükümlülüğünü tek başına ortadan kaldırmaz; bu iki iş ayrı ayrı takip edilmelidir.
Beyanın İçeriği Nasıl Kurulur
- Taşınır ve taşınmaz mallar, üçüncü kişilerdeki alacaklar ve gelir kaynakları ayrı başlıklarda sıralanır.
- Her kalem için yaklaşık değer ve varsa üzerindeki takyidat belirtilir.
- Borcu karşılamaya yetmeyeceği düşünülüyorsa bu durum açıkça yazılır; eksik veya gerçeğe aykırı beyandan kaçınılır.
- Beyandan sonra malvarlığında değişiklik olursa güncelleme yapılması gerektiği not edilir.
Haczedilemezlik ve Şikâyet Yolu
- Ailenin geçimi için gerekli eşya ile mesleğin sürdürülmesi için zorunlu araçlar bakımından haczedilemezlik iddiası değerlendirilir.
- Maaş haczinde kanunun öngördüğü sınırın aşılıp aşılmadığı, birden fazla haciz varsa sıranın doğru uygulanıp uygulanmadığı incelenir.
- Emekli aylığı ve benzeri ödemeler için özel kuralların bulunduğu unutulmaz.
- Bu iddiaların icra mahkemesine şikâyet yoluyla ve süresinde ileri sürülmesi gerektiği takvime işlenir.
Tebligat Gecikmesi Neyi Kaybettirir
Ödeme emrinin eski adrese, işyerinden ayrılmış bir kişiye ya da usulüne aykırı biçimde bildirilmesi, borçlunun itiraz ve mal beyanı sürelerini fiilen kullanamaması sonucunu doğurur. Böyle bir durumda yapılacak iş, tebligatın usulsüzlüğünü öğrenme tarihini esas alarak ileri sürmek ve bunu somut delille desteklemektir. Adres kayıt sistemi bilgisi, kira sözleşmesi, işten ayrılış kaydı veya yurt dışı giriş-çıkış belgesi bu noktada işlevseldir. Öğrenme tarihinin nasıl belirlendiği dilekçede ayrıca açıklanmalıdır.
Dosya Kapanmadan Son Kontroller
- Takip dosyasındaki faiz türü ve oranı takip talebiyle uyumlu mu?
- Ödemeler dosyaya işlenmiş mi, harç ve masraf kalemleri kontrol edilmiş mi?
- Kıymet takdirine itiraz için süre takip ediliyor mu?
- Borcun bir kısmı kabul edilecekse taksitlendirme veya haricen ödeme seçenekleri değerlendirildi mi?
Burada anlatılanlar genel nitelikte olup her takip dosyasının kendi özellikleri vardır. Süreler kısa ve sonuçları ağır olduğundan, ödeme emrini aldığınız anda bir hukukçuya danışmanız güvenli bir tercihtir.