İlamsız takipte alacaklı, elinde mahkeme kararı olmaksızın icra dairesine başvurabilir. Bu kolaylığın dengesi, borçluya tanınan itiraz hakkıdır. Ancak uygulamada borçlunun kaybettiği dosyaların önemli bölümünde sorun hukuki argüman değil, o argümanı ayakta tutacak belgenin dosyada bulunmamasıdır. Bu rehber, İİK ve HMK çerçevesinde ilamsız takiple karşılaşan borçlunun belge zafiyetini erken kapatmasına odaklanır.
Ödeme Emri Elinize Ulaştığı Gün Yapılacak Belge Taraması
Ödeme emri, itiraz süresinin işlemeye başladığı andır ve bu süre kısadır. İlk saatlerde yapılması gereken, borcun kaynağı olduğu iddia edilen ilişkiye ait tüm kayıtların tek klasörde toplanmasıdır:
- Sözleşme, sipariş formu, teslim tutanağı ve varsa ekleri
- Banka dekontları, havale açıklamaları ve mahsup kayıtları
- Karşı tarafla yapılan yazışmalar, ihtarname ve cevapları
- Cari hesap ekstreleri ile mutabakat yazıları
- Takibe dayanak senedin fotokopisi ve ciro silsilesi
Delil Eksikliğinin Borçlu Açısından Somut Sonucu
Borçlu itirazı takibi durdurur; fakat alacaklının itirazın kaldırılması veya iptali yoluna gitmesi hâlinde tartışma yeniden belgeye döner. Ödemeyi ispat külfeti kural olarak borçludadır. Elden yapılmış, açıklamasız veya üçüncü kişi hesabından geçmiş ödemeler bu aşamada en çok tartışılan kalemlerdir. Aynı şekilde imzaya itiraz edildiği hâlde karşılaştırmaya elverişli imza örneklerinin sunulamaması, itirazın etkisini zayıflatır.
İtiraz Metnini Yazmadan Önceki Kontrol Sırası
- İtirazın kapsamı belirlenir: borcun tamamı mı, bir kısmı mı, yoksa yalnızca faiz ve ferileri mi tartışılıyor?
- İmzaya itiraz edilecekse bu husus ayrıca ve açıkça yazılır; genel itiraz ifadesiyle yetinilmez.
- Kısmi itirazda kabul edilen tutar rakamla belirtilir, aksi hâlde itirazın geçerliliği tartışma konusu olur.
- Her itiraz kalemi için hangi belgenin dayanak yapılacağı listelenir; dayanaksız kalan kalem işaretlenir.
- Eksik belgeler için bankadan, ticari deftere kayıt kaynağından veya karşı taraftan temin süresi planlanır.
Takip Durduktan Sonra Gevşememek Gereken Noktalar
İtirazla takibin durması, dosyanın kapandığı anlamına gelmez. Alacaklının başvurabileceği yollar için hazırlık, itiraz tarihinden itibaren sürdürülmelidir. Bu dönemde ticari defterlerin usulüne uygun tutulup tutulmadığının kontrolü, tanık beyanına ihtiyaç duyulacak noktaların şimdiden not edilmesi ve bilirkişi incelemesi gerekebilecek hesap kalemlerinin ayrıştırılması yararlıdır. Haciz ihtimaline karşı maaş, emekli aylığı veya haczedilmezlik iddiası doğurabilecek malvarlığı kalemlerinin belgeleri de aynı dosyada tutulmalıdır.
Sık Yapılan Usul Hataları
- İtirazı takibin yapıldığı yer yerine başka bir icra dairesine bildirmek
- Tebligatın usulsüz olduğunu düşünüp süreyi hiç işletmeden beklemek
- Ödemeyi ispat eden dekontu itiraz aşamasında değil, çok sonra sunmak
- Vekâlet ilişkisi olmadan üçüncü kişi aracılığıyla beyanda bulunmak
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her takip dosyasının belge yapısı ve tarih akışı farklıdır. Kendi dosyanızdaki süre ve itiraz kapsamını, belgelerinizi birlikte inceleyecek bir hukukçuyla netleştirmeniz yerinde olur.