İlamsız icra takibi, elinde mahkeme ilamı bulunmayan alacaklının başlatabildiği hızlı bir yoldur. Aynı hız borçlu bakımından risk üretir: ödeme emrine süresinde itiraz edilmediğinde takip kesinleşir ve banka hesaplarına elektronik haciz uygulanabilir. Bu rehber, ödeme emrinden e-hacze uzanan süre zincirine odaklanır.
Ödeme Emri Elinize Ulaştığında
İİK uyarınca ödeme emrine itiraz süresi yedi gündür ve tebliğ tarihiyle başlar. Bu süre hak düşürücüdür. İtiraz, icra dairesine sözlü veya yazılı olarak yapılır ve takibi kendiliğinden durdurur. Dikkat edilmesi gereken ayrım şudur:
- Borca itiraz: borcun hiç doğmadığı, ödendiği veya zamanaşımına uğradığı ileri sürülür.
- İmzaya itiraz: senede dayalı takiplerde imzanın borçluya ait olmadığı açıkça belirtilmelidir; ayrıca ve açıkça yazılmazsa imza kabul edilmiş sayılır.
- Yetkiye itiraz: icra dairesinin yetkisiz olduğu iddiası, esasa ilişkin itirazla birlikte ileri sürülmelidir.
Tebligat Ulaşmadıysa Ne Olur?
Uygulamada en sık karşılaşılan durum, borçlunun takipten ancak hesabına bloke konulduğunda haberdar olmasıdır. Tebligat usulsüz yapılmışsa, öğrenme tarihi tebliğ tarihi sayılarak usulsüz tebligat şikâyeti yoluna gidilir ve buna bağlı olarak itiraz süresi yeniden işletilebilir. Bu talep icra mahkemesine yöneltilir ve öğrenme anının belgeyle gösterilmesi gerekir: bloke bildirimi, banka ekranı veya UYAP kaydı bu amaçla kullanılır.
E-Haczin Sınırları
Takibin kesinleşmesi üzerine bankalara elektronik haciz gönderilebilir. Ancak haczedilebilirlik sınırsız değildir:
- Maaş hesaplarında haczedilecek kısım, ücretin dörtte biriyle sınırlıdır; nafaka alacakları bu sınırın dışındadır.
- Emekli aylıkları kural olarak borçlunun muvafakati olmaksızın haczedilemez.
- Hesaba yatan tutarın maaş niteliği taşıdığı, banka kayıtları ve işveren yazısıyla ortaya konmalıdır.
- Sınırı aşan veya haczi caiz olmayan mala ilişkin işlemler için icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulur.
Şikâyet süresi de kural olarak yedi gün olup, işlemin öğrenilmesiyle başlar; hacze kabil olmayan mal söz konusu olduğunda süresiz şikâyet gündeme gelebilir.
Alacaklı Tarafında: İtirazın Kaldırılması
Borçlunun itirazı takibi durdurduğunda, alacaklının önünde iki yol vardır. Elinde İİK'nın aradığı nitelikte bir belge varsa icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyebilir. Böyle bir belge yoksa genel mahkemede itirazın iptali davası açılır; bu davanın bir yıllık süre içinde açılması gerekir. Süre kaçırıldığında takip düşer ve yeni takip için baştan başlanır.
Süreleri Tek Tabloda İzlemek
İcra dosyalarında birden fazla süre paralel işler: itiraz, şikâyet, itirazın iptali, haczedilen malın satış talebi ve dosyanın işlemsiz kalmasına bağlı düşme süreleri. Bunların tek bir takvimde, tebliğ tarihleriyle birlikte izlenmesi, HMK ve İİK kapsamındaki hak kayıplarının önlenmesinin en pratik yoludur.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Takibin dayanağı, tebligatın usulü ve hesabın niteliği sonucu doğrudan değiştirdiğinden, ödeme emri elinize ulaştığı gün hukuki destek almanız süre kaybını önler.