İcra takibinde borçlu açısından en kritik dönem, ödeme emrinin tebliğ edildiği andan itibaren işleyen kısa süredir. İcra ve İflas Kanunu bu aşamada birden fazla ayrı yükümlülük ve hak öngörür; bunların hepsi aynı yere ve aynı şekilde yapılmaz. Karışıklık en çok itiraz ile şikâyet arasında yaşanır.
Tebligatla Başlayan Saat
İlamsız takipte ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür ve itiraz icra dairesine yapılır. Aynı süre içinde mal beyanında bulunma yükümlülüğü de doğar; borca itiraz edilmiş olması mal beyanı yükümlülüğünü her durumda ortadan kaldırmaz. Kambiyo senetlerine özgü takipte ise itirazın muhatabı icra mahkemesidir. Bu ayrım bilinmeden yazılan dilekçe, doğru içerikte olsa bile sonuç doğurmaz.
İtirazın İçeriği Sonucu Belirler
- Borcun tamamına mı yoksa bir kısmına mı itiraz edildiği açıkça yazılmalıdır; kısmi itirazda kabul edilen tutar belirtilmezse itiraz sonuç doğurmayabilir.
- İmzaya itiraz ediliyorsa bu husus ayrıca ve açıkça belirtilmelidir; sadece borca itiraz imzayı kabul anlamına gelir.
- Yetkiye itiraz, esasa itirazla birlikte ve aynı dilekçede ileri sürülmelidir.
- Zamanaşımı, ödeme veya takas gibi savunmalar dayanağıyla birlikte kayda geçirilmelidir.
Mal Beyanı Neden Ciddiye Alınmalı
Mal beyanı yalnızca bir form doldurma işlemi değildir. Süresinde beyanda bulunmamak ve gerçeğe aykırı beyan, kanunun ayrı yaptırıma bağladığı fiillerdir. Beyan hazırlanırken taşınır ve taşınmazlar, üçüncü kişilerdeki alacaklar, banka hesapları ve gelir kalemleri belge düzeniyle listelenmelidir. Sonradan ortaya çıkan bir varlığın beyanda yer almaması, dosyanın seyrini borçlu aleyhine değiştirir.
İtirazdan Sonraki Yol Ayrımı
- İtiraz takibi durdurur; alacaklı bu noktada iki ayrı yoldan birini seçer.
- Elinde belge varsa itirazın kaldırılması için icra mahkemesine gider; bu yolun kendi süresi vardır.
- Belgesi yoksa genel mahkemede itirazın iptali davası açar; burada da kanunun öngördüğü süre içinde hareket edilmesi gerekir.
- Borçlu açısından bu aşamada icra inkâr tazminatı riski doğduğundan, itirazın dayanağı baştan sağlam kurulmalıdır.
Şikâyet mi, İtiraz mı
İcra memurunun işlemine yönelik hukuka aykırılık iddiası itiraz değil şikâyettir ve icra mahkemesine yapılır. Borcun varlığına ilişkin savunma ise itirazdır. Haciz işleminin usulsüzlüğüyle borcun bulunmadığı iddiasını aynı dilekçede birleştirmek, her iki talebin de gecikmesine yol açar. Usulsüz tebligat iddiası da ayrı bir başlık olarak ele alınmalıdır.
Buradaki anlatım genel çerçeveyi verir. Takibin türü, dayanak belge ve tebligatın şekli sonucu değiştirebileceğinden, süre işlerken vakit kaybetmeden bir hukukçuya başvurmanız gerekir.