İş kazası sonrası dosya iki ayrı hatta birden ilerler: bir yanda işverene karşı tazminat, diğer yanda SGK ile kurulan idari ilişki. Bu iki hattın mahkemesi, muhatabı ve süresi aynı değildir. Kazadan sonra gündeme gelen bir aylık süreler, çoğu zaman tazminat hakkıyla karıştırıldığı için sessizce tüketilir.
Hangi Mahkeme, Hangi Yer?
İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları 7036 sayılı Kanun çerçevesinde iş mahkemesinde görülür. Yetkili yer bakımından davalı işverenin bulunduğu yer ile işin yapıldığı yer birlikte değerlendirilir; alt işveren–asıl işveren ilişkisi varsa her iki tarafın da davaya dahil edilmesi, sonradan husumet itirazıyla karşılaşmamak için önemlidir. SGK işlemlerine karşı açılacak davalarda ise muhatap Kurumdur ve talebin niteliği rücu, gelir bağlanması veya kazanın iş kazası sayılmaması gibi başlıklara göre ayrışır.
Arabuluculuk: Hangi Talepte Dava Şartı?
4857 ve 7036 sistematiğinde işçilik alacakları ile işe iade için arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları bu dava şartının dışında tutulmuştur. Bu ayrımı bilmeyen kişi tazminat için gereksiz arabuluculuk sürecine girerken, kaza sonrası feshedilen iş sözleşmesi için tanınan bir aylık arabulucuya başvuru süresini kaçırabilir.
Bir Aylık Sürenin İşlediği Anlar
- Kaza sonrası iş sözleşmesi feshedilmişse, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işe iade için arabulucuya başvuru süresi bir aydır.
- Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanak tarihinden itibaren iş mahkemesinde dava için ayrıca kısa bir süre öngörülmüştür.
- İşverenin kazayı SGK'ya bildirme yükümlülüğü 6331 ve 5510 ekseninde çok daha kısa sürelidir; bildirim yapılmamışsa bu ihmal, dosyanın kusur değerlendirmesinde ayrı bir başlık olur.
Delilin Zamanla Erimesi
Kaza yeri fotoğrafları, kamera kayıtları, vardiya çizelgeleri ve iş sağlığı eğitim belgeleri en hızlı kaybolan delillerdir. Kayıtların saklama süreleri dolmadan, mahkemeden delil tespiti veya müzekkere yoluyla talep edilmesi gerekir. İş güvenliği uzmanı raporları ile savcılık soruşturma dosyası da hukuk davası açısından belirleyici olabildiğinden, ceza soruşturmasının seyri takip edilmelidir.
Pratik Sıra
- Kazanın iş kazası sayılıp sayılmadığının Kurum kayıtlarından teyidi.
- Fesih varsa bir aylık arabuluculuk takviminin ilk gün yazılması.
- Sürekli iş göremezlik oranının kesinleşme takvimiyle tazminat hesabının ilişkilendirilmesi.
- Kusur ve maluliyet için ayrı bilirkişi ihtiyacının baştan öngörülmesi.
Yazılanlar genel bilgilendirmedir; kaza türü, sigortalılık durumu ve fesih tarihi süreleri baştan değiştirebilir. Kaza sonrası ilk hafta içinde bir hukukçuyla takvim çıkarmak, ilerideki tartışmaları büyük ölçüde azaltır.