İş kazası sonrası açılacak davalarda kayıp genellikle esastan değil, dosyanın yanlış mahkemede kurulmasından veya kısa usul sürelerinin kaçırılmasından doğar. Aynı olaydan tazminat, ceza soruşturması, sosyal güvenlik ve iş ilişkisine bağlı talepler aynı anda doğduğu için her biri farklı mercie ve farklı takvime bağlanmalıdır.
Tek Olay, Dört Ayrı Süreç
İş kazasında maddi ve manevi tazminat talebi iş mahkemesinde; taksirle yaralama veya ölüme sebebiyet iddiası ceza mahkemesinde; sürekli iş göremezlik oranı ve gelir bağlanması Sosyal Güvenlik Kurumu işlemleri üzerinden; kazadan sonra yapılan fesih ise ayrı bir iş hukuku uyuşmazlığı olarak yürür. Bu dört hattı tek dosya sanmak, en sık görülen usul hatasıdır. Kurum işlemine karşı yürütülecek itirazın idari nitelikte olması, tazminat davasından bağımsız takip edilmesini gerektirir.
Arabuluculuk Dava Şartı Mıdır
İş uyuşmazlıklarında kural olarak arabuluculuk dava şartıdır; ancak iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bu kuralın dışında bırakılmıştır. Bu ayrımı bilmeden arabulucuya gidilmesi hak kaybı yaratmaz ama zaman kaybettirir; tersi durumda, yani dava şartına tabi bir talep için arabuluculuk tutanağı olmadan dava açılması usulden ret sonucunu doğurur. Aynı dilekçede farklı nitelikte talepler birleştirildiğinde her kalem ayrı değerlendirilmelidir.
Yer Yönünden Yetki Seçenekleri
- Davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesi.
- İşin veya işlemin yapıldığı, yani kazanın gerçekleştiği yer mahkemesi.
- Birden fazla işveren, alt işveren veya asıl işveren varsa hepsi bakımından ortak yetkili yer arayışı.
İş hukuku yetki kuralları işçi lehine düzenlendiğinden sözleşmeye konulan aksi yönde yetki kayıtları geçerli kabul edilmez. Yine de dilekçede yetki dayanağının açıkça yazılması, karşı tarafın ilk itiraz olarak yetki ileri sürmesi halinde tartışmayı kısaltır.
Bir Aylık Süre Nerede Karşımıza Çıkar
Kaza sonrasında iş sözleşmesi feshedilmişse ve iş güvencesi kapsamındaki bir işçi söz konusuysa, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve tazminat davasının uzun zamanaşımı süresiyle karıştırılmamalıdır. İşverenin bildirim yükümlülükleri de kısa günlerle sınırlıdır; kazanın Kuruma bildirilmemesi, sonradan kaza niteliğinin tartışılmasına zemin hazırlar.
Delil Toplamanın Usule Etkisi
İş kazası dosyalarında bilirkişi incelemesi ve kusur dağılımı belirleyici olduğundan, olay yeri tespiti, iş güvenliği eğitimi ve risk değerlendirmesi kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim belgeleri ve tanık listesi daha dava açılmadan derlenmelidir. Ceza dosyasındaki bilirkişi raporunun tazminat dosyasına celbi talep edilmeli, iki dosya arasındaki kusur değerlendirmesi farkları önceden öngörülmelidir.
Yukarıdaki çerçeve yol gösterici bir özettir; işçinin statüsü, kazanın oluş biçimi ve fesih olup olmadığı tabloyu tümüyle değiştirebilir. Somut olayınızda hangi hattın hangi sırayla yürütüleceğini bir hukukçuyla birlikte planlamanız önerilir.