Mobbing iddiası tek başına bir dava türü değildir; hangi talebe bağlandığına göre farklı süre ve merci rejimine tabi olur. 4857, 7036, 6331 ve 5510 ekseninde yürüyen bir dosyada, iddianın işe iade talebine mi yoksa tazminat talebine mi dayandırıldığı takvimi tümüyle değiştirir.
İddia Hangi Talebe Bağlanıyor
Aynı olgular üç ayrı yola çıkabilir: iş sözleşmesinin işçi tarafından haklı nedenle feshi, işverence yapılan feshin geçersizliği iddiası veya kişilik haklarının ihlali nedeniyle manevi tazminat. Birincisinde fesih hakkı, davranışın öğrenilmesinden itibaren kısa bir süre içinde kullanılmalıdır; geç kullanılan fesih hakkı, haklılığı kaybettirir. İkincisinde işe iade takvimi devreye girer. Üçüncüsünde ise fesih olmaksızın da dava açılabilir.
Bir Aylık Süre Nerede Devreye Giriyor
İş güvencesi kapsamındaki işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve arabuluculuk başvurusu yapılmadan açılan dava usulden reddedilir. Anlaşmama tutanağının düzenlendiği tarihten sonra dava açmak için tanınan süre de ayrıca takip edilmelidir; iki takvimi tek satırda tutmak, en sık görülen süre kaybını önler.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Uyuşmazlığa iş mahkemesi bakar. Yetki bakımından davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Bu yetki kuralı kesindir; iş sözleşmesine konulan aksi yöndeki yetki kaydı geçerli değildir. Şirket merkezinin farklı ilde olması, fiilen çalışılan işyerinin bulunduğu yerdeki mahkemenin yetkisini ortadan kaldırmaz.
Usule Aykırı İşlemin Tipik Görünümleri
- Arabuluculuk başvurusunun yanlış işveren tüzel kişiliğine yöneltilmesi
- Asıl işveren – alt işveren ilişkisinde taraf teşkilinin eksik kurulması
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihinin belgelenememesi
- İşe iade ile tazminat taleplerinin aynı dilekçede karıştırılması
- İşyeri kayıtlarına ilişkin delil talebinin dilekçede hiç ileri sürülmemesi
İspat Düzenini Kurmak
Mobbing iddiasında tek bir olay değil, süreklilik ve sistematiklik gösteren bir örüntü anlatılır. Bu nedenle tarih sırasına dizilmiş bir olay listesi, görev değişikliği yazıları, izin ve performans kayıtları, tanıkların hangi olaya ilişkin bilgi verdiğini gösteren bir tanık listesi dosyanın omurgasını oluşturur. İşyeri hekimi ve sağlık kayıtları varsa, bunların hangi tarihe denk geldiği ayrıca not edilmelidir.
Her çalışma ilişkisi kendi koşullarını taşır; sözleşme türü, işyerinin niteliği ve fesih biçimi burada anlatılan sonuçları değiştirebilir. Süreler kısa olduğundan, işlem yapmadan önce dosyaya özgü bir hukuki değerlendirme alınması önerilir.