İş kazasından doğan talepler, iş hukuku dosyaları içinde usul bakımından en sık yanlış yönlendirilen gruptur. Sebebi basittir: işçilik alacakları için geçerli olan dava şartı arabuluculuk kuralı, iş kazası kaynaklı maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından aynı şekilde işlemez. Bu rehber, dosyanın hangi kapıdan gireceğini ve yetkinin nasıl kurulacağını sırasıyla ele alır.
Arabuluculuk İstisnası Neden Kritik
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri için arabuluculuğu dava şartı haline getirmiştir. Buna karşılık iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara bağlı rücu talepleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Uygulamada iki yönlü hata görülür: kapsam dışı bir talep için gereksiz arabuluculuk süreci işletilerek zaman kaybedilmesi ya da aynı dilekçede toplanan ücret, fazla çalışma, kıdem gibi kalemler için zorunlu basamak atlanarak dosyanın usulden reddedilmesi.
Talepler karma ise ayrıştırma şarttır. Tazminat kalemi doğrudan dava edilebilirken, niteliği itibarıyla işçilik alacağı sayılan kalemler için son tutanağın dilekçeye eklenmesi gerekir.
Görevli Mahkemenin Belirlenmesi
İş kazası tazminatı iş mahkemesinin görev alanındadır; iş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Kurumun işlemine yönelik uyuşmazlıklarda, örneğin gelir bağlanması, sürekli iş göremezlik oranı veya prim tahakkuku tartışmalarında 5510 sayılı Kanun çerçevesindeki idari başvuru basamağı gözden kaçırılmamalıdır. Aynı olaydan doğan ceza soruşturması, işverenin 6331 kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine ilişkin idari yaptırımlar ve hukuk davası birbirinden bağımsız yürür; birinin beklenmesi diğerinin süresini kendiliğinden durdurmaz.
Yetkide Tercih Hakkı ve Delil Merkezi
İş mahkemelerinde yetki, davalının dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer üzerinden kurulur. Asıl işveren ve alt işverenin birlikte dava edildiği kazalarda davalılardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de tercih edilebilir. Bu kurallar sözleşmeyle işçi aleyhine değiştirilemez; iş sözleşmesine konulan yetki kaydına dayanan itirazlar bu nedenle karşılanabilir niteliktedir. Kaza yeri, tanıklar ve iş güvenliği kayıtlarının bulunduğu yerin seçilmesi keşif ve tanık dinleme aşamasını kısaltır.
Usule Aykırı İşlem Nerede Doğuyor
- Kapsam dışı tazminat talebi için arabuluculuk beklenirken 4857 ve genel hükümlerden doğan sürelerin işlemeye devam etmesi
- Karma taleplerde son tutanak suretinin eklenmemesi ve verilen kesin süreye uyulmaması
- Arabuluculuk başvurusunun kazayla ilgisi olmayan bir tüzel kişiye yöneltilmesi
- Kurum işlemi için idari basamak tamamlanmadan doğrudan dava açılması
- Yetkisizlik kararından sonra dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi için öngörülen kısa süreye uyulmaması
Dava Açmadan Önce Doğrulanacaklar
- Talep kalemleri tazminat ve alacak olarak ayrı tabloya yazılır, her kalem için arabuluculuk gerekliliği işaretlenir.
- İşverenin ticaret sicilindeki güncel unvanı, adresi ve alt işveren ilişkisi belgelenir.
- Kaza tespit tutanağı, müfettiş raporu, risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtları istenir.
- Sürekli iş göremezlik oranı ve bağlanan gelir bilgisi, hesapta dikkate alınacak kalem olarak temin edilir.
- Yetki seçenekleri arasından delil ağırlığı en yüksek yer belirlenir ve gerekçesi dosya notuna işlenir.
Buradaki değerlendirmeler genel niteliktedir; her kaza dosyasının kusur dağılımı, sigortalılık durumu ve belge zinciri farklıdır. Talep ve süre planını kurmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.