İşyerinde sistematik baskıya maruz kaldığını düşünen çalışanın karşılaştığı ilk engel çoğu zaman esasa ilişkin değildir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat taleplerinde arabulucuya başvurmayı dava şartı hâline getirmiştir. Bu adım atlandığında dava, mobbing iddiası hiç tartışılmadan usulden reddedilir.
Hangi Talepler Dava Şartına Tabidir
Mobbing tek başına bir dava türü değil, bir olgudur. Bu olguya dayanarak ileri sürülen talepler farklı usullere tabi olabilir:
- Manevi tazminat ile kıdem ve ihbar tazminatı gibi bireysel iş ilişkisinden doğan talepler kural olarak arabuluculuk dava şartına tabidir.
- İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu kapsam dışında tutulmuştur.
- Feshe bağlı işe iade talebinde, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işleyen kısa süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir.
- İdari nitelikteki şikâyetler, iş müfettişi incelemesi ve suç oluşturan davranışlar için savcılığa başvuru ise ayrı ve paralel yollardır.
Son Tutanak Sürecin Kilit Belgesidir
Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa düzenlenen son tutanak, dava dilekçesine eklenmesi zorunlu belgedir. Tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği sunulmadığında mahkeme, davacıya kısa bir kesin süre verir; bu süre de kaçırılırsa dava usulden reddedilir. Anlaşmazlık tutanağının tarihinden sonra dava açmak için tanınan süre de dardır ve takvime işlenmelidir.
Görev ve Yetki
- Görevli mahkeme iş mahkemesidir; iş mahkemesi kurulmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla davaya bakar.
- Yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesidir.
- Davalı birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir.
- Bu yetki kurallarına aykırı yetki sözleşmeleri geçersiz sayılır; iş sözleşmesine konulan yetki maddesine güvenmek hatalıdır.
İddiayı Görünür Kılan Delil Kurgusu
Mobbing iddiasında tek bir olay değil, süreklilik ve sistematiklik aranır. Bu nedenle tarih sırası taşıyan bir kronoloji tablosu, delil listesinin omurgasını oluşturur. Kurumsal e-postalar, görev değişikliği yazıları, performans değerlendirmeleri, izin ve rapor kayıtları, tanık beyanları ve varsa işyeri hekimi ile sağlık kuruluşu kayıtları birlikte sunulduğunda tablo bütünlük kazanır. Hukuka aykırı yolla elde edilmiş ses veya görüntü kayıtlarının ispat değeri tartışmalı olduğundan, bu tür delillerin nasıl elde edildiği baştan not edilmelidir.
Bilgilendirme
Yukarıdaki açıklamalar genel çerçeveyi tarif eder; fesih tarihi, talep kalemleri ve işyeri yapısı sonuca doğrudan etki eder. Süreler kısa işlediğinden, iddianızı belgelerle birlikte erken aşamada bir hukukçuya değerlendirtmeniz faydalı olacaktır.