İş ve sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava açmadan önce tamamlanması gereken ön aşamalar vardır ve bunlar atlandığında dosya esasa girilmeden reddedilir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunların kesiştiği bu alanda, bir aylık ve daha kısa süreler birbirine bağlı biçimde işler. Aşağıda süre ekseninde merci ve yetki analizi yapılmaktadır.
İki Farklı Ön Şart
- İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade talebinde arabuluculuk dava şartıdır.
- İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı rücu davaları bu kapsamın dışındadır.
- Kuruma karşı açılacak davalarda ise, kanunda sayılan istisnalar dışında önce Kuruma başvurulması zorunludur.
- Hizmet tespitine ilişkin talepler bakımından bu zorunluluğun kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.
Bir Aylık Süre Nerede Karşımıza Çıkar
İşe iade talebinde, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Bu süre hak düşürücüdür ve işverenle yapılan yazışmalar süreyi durdurmaz. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir. Uygulamada en sık görülen hata, bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulduğu hâlde tutanak sonrası iki haftalık sürenin kaçırılmasıdır.
Kurum İşlemlerine İtiraz
5510 sayılı Kanun kapsamında uygulanan idari para cezalarına karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde Kuruma itiraz edilebilir. İtirazın reddi hâlinde izlenecek yol ve süre, ret kararının tebliğ evrakında gösterilir; bu bilgilendirme mutlaka okunmalıdır. Prim borcuna, sigortalılık başlangıcına veya hizmet süresine ilişkin uyuşmazlıklarda ise başvuru ve dava aşamaları ayrı ayrı takip edilmelidir.
Görev ve Yetki
Uyuşmazlıklar iş mahkemesinde görülür. Yetki, davalı gerçek veya tüzel kişinin dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesine aittir; bu kurala aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir. Hizmet tespiti davalarında Kurumun da taraf gösterilmesi gerektiği gözden kaçırılmamalıdır.
Süre Tablosu Kurmak
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihi belgeyle sabitlenir.
- Arabuluculuk başvuru ve son tutanak tarihleri ayrı satırlarda gösterilir.
- Kuruma yapılan başvuru ve alınan cevabın tarihleri kaydedilir.
- İdari para cezası tebligatları için ayrı bir itiraz takvimi oluşturulur.
Bu alanda birkaç günlük gecikme, esasen haklı bir talebin dahi incelenmemesine yol açabilir. Metindeki bilgiler genel çerçevedir; çalışma ilişkisinin niteliği sonucu değiştirebileceğinden, fesih veya tebligat sonrasında hızla hukuki görüş alınması önerilir.