Sosyal güvenlikle ilgili bir uyuşmazlıkta ilk belirlenmesi gereken şey, karşı tarafın kim olduğudur. İşverene karşı yürütülen bir alacak talebi ile Kurum işlemine karşı yürütülen bir dava, 7036 sayılı Kanun'un çizdiği çerçevede farklı usullere tabidir; bu ayrım gözden kaçtığında dosya esasa hiç girilmeden geri döner.
Arabuluculuk Şartının Kapsamı ve Sınırı
4857 sayılı Kanun'a dayanan işçilik alacakları ile işe iade taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Buna karşılık hizmet tespiti gibi Kurumun taraf olduğu uyuşmazlıklar bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Fazla mesai alacağını hizmet tespiti talebiyle aynı dilekçede birleştiren bir dosyada, arabuluculuk aşamasının hangi talep için tamamlandığı ayrıca gösterilmelidir; aksi hâlde talepler yönünden kısmi usulden ret riski doğar.
Yer Yönünden Yetki
İş mahkemelerinde dava, davalının yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. Birden fazla şantiye veya şube üzerinden çalışılan dosyalarda işin fiilen yapıldığı yerin belgeyle ortaya konması, yetki itirazının önünü keser.
5510 Kapsamındaki Tespit Davalarında Usul
Hizmet süresinin veya kazancın tespiti istendiğinde Kurumun davadan haberdar edilmesi gerekir. Bu bildirimin yapılmaması, hükmün sonradan tartışmalı hâle gelmesine yol açar. Ayrıca Kurum işlemlerine karşı öngörülen idari itiraz aşamaları tamamlanmadan açılan davalarda, dosyanın bekletilmesi ya da reddi gündeme gelebilir.
Fazla Mesai: Delilin Hiyerarşisi
Fazla çalışma iddiası, dosyada bulunan yazılı kayıtların niteliğine göre farklı biçimde ispatlanır:
- İşyerinde tutulan puantaj, giriş çıkış ve vardiya kayıtları öncelikle incelenir.
- İşçinin imzasını taşıyan ve fazla mesai tahakkuku içeren bordrolar varsa, aksinin eşdeğer yazılı belgeyle ortaya konması beklenir.
- Yazılı kayıt bulunmayan dönemler için tanık beyanları, çalışma düzeninin somut anlatımıyla birlikte değerlendirilir.
- 6331 sayılı Kanun kapsamında tutulan eğitim, sağlık gözetimi ve kurul kayıtları çalışma düzenine ilişkin destekleyici veri sağlar.
- Uzun süreli ve kesintisiz fazla çalışma iddialarında hesaplamada takdiri indirim uygulanabileceği gözetilir.
Usule Aykırı İşlemin Yol Açtığı Kayıplar
Arabuluculuk son tutanağının dilekçe ekine konulmaması, talep sonucunun kalem kalem gösterilmemesi, işverenin ticaret unvanının yanlış yazılması veya hesap dönemlerinin dilekçede belirsiz bırakılması, esasa girilmeden sonuç doğuran eksikliklerdir. Bu kontrol dava açılmadan önce yapılmalıdır; yargılama içinde giderilmesi her zaman mümkün olmaz.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır. Çalışma biçimi, bordroların içeriği ve Kurum kayıtları her dosyada farklı olduğundan, talep oluşturulmadan önce belgelerin bütün hâlinde incelenmesi gerekir.