İş kazası sonrası açılan dosyalarda en sık karşılaşılan usul sorunu, hangi talebin zorunlu arabuluculuğa tabi olduğunun baştan ayrıştırılmamasıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara bağlı rücu davalarını dava şartı arabuluculuk kapsamı dışında tutar. Aynı işçinin kıdem, ihbar, fazla çalışma gibi alacak talepleri ise kapsamdadır. Bu ayrımın kaçırılması, esasa hiç girilmeden dava şartı yokluğundan ret sonucunu doğurabilir.
Talepleri Ayrıştırma: Tek Olay, İki Farklı Usul
Kaza sonrası ortaya çıkan taleplerin hepsi tek bir hukuki rejime tabi değildir. Dosya açılmadan önce her talep kalemi ayrı satır hâlinde yazılmalı ve karşısına tabi olduğu usul işaretlenmelidir.
- Bedensel zarar kaynaklı maddi tazminat ve manevi tazminat: doğrudan dava yolu
- İş sözleşmesinin feshine bağlı kıdem, ihbar, yıllık izin alacakları: arabulucuya başvuru şartı
- Kurumun işverene yönelttiği rücu talepleri: ayrı değerlendirme
- 5510 kapsamındaki gelir ve ödeneklere ilişkin uyuşmazlıklar: idari başvuru zinciri
Arabuluculuk Aşamasında Görülen Şekli Eksikler
Son tutanak, sonradan açılacak davanın çerçevesini belirler. Uygulamada dosyanın sakatlanmasına yol açan noktalar şunlardır:
- Tutanakta talep kalemlerinin "işçilik alacakları" gibi genel ifadeyle geçilmesi
- İşveren tüzel kişiliğinin unvan ve vergi bilgisiyle değil, işyeri adıyla yazılması
- Asıl işveren–alt işveren ilişkisinde tarafların eksik gösterilmesi
- Vekaletnamede arabuluculuk yetkisinin bulunmaması
4857 ve 6331 Ekseninde Belge Toplama Sırası
- Kaza bildirimi, olay yeri tutanağı ve müfettiş raporu talep edilir.
- Risk değerlendirme raporu, iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım zimmet belgeleri istenir.
- Sağlık kurulu raporu, tedavi evrakı ve maluliyet oranına ilişkin belgeler dosyaya alınır.
- Bordro, puantaj ve giriş–çıkış kayıtları ücret hesabı için temin edilir.
- Ceza soruşturması varsa dosya örneği, kusur değerlendirmesi bakımından takip edilir.
Kusur ve Hesap Aşamasına Hazırlık
Tazminat miktarı, kusur dağılımı ve işgücü kaybı oranı üzerinden şekillenir. Bu nedenle iddia, işverenin gözetim yükümlülüğünün hangi somut noktada karşılanmadığına bağlanmalıdır. Eğitim verilmemesi, ekipmanın uygun olmaması, denetim eksikliği gibi başlıklar belgeyle eşleştirilmeden yazılan dilekçe, rapor aşamasında zayıf kalır. Zararın kalemleri de baştan ölçülebilir biçimde kurulmalı, ıslah ihtimali için hesaplama altyapısı hazır tutulmalıdır.
Dava Öncesi Son Kontrol
Dilekçe imzalanmadan önce üç soruya net cevap verilmelidir: talep hangi usule tabidir, süre hangi tarihten işlemeye başlamıştır, her iddia hangi belgeyle ispat edilecektir. Bu üç sütun dolmadan açılan dosyalarda kayıp, çoğunlukla esastan değil usulden gelir.
Buradaki açıklamalar yalnızca genel bilgilendirme niteliğindedir. Her iş kazası dosyasının kusur yapısı, sigortalılık durumu ve süre hesabı farklıdır; adım atmadan önce dosyanın kendi koşullarına göre hukuki değerlendirme yaptırılması yerinde olur.