İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk artık bir alışkanlık hâline geldi; ancak her talep bu yola tabi değildir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 ekseninde bakıldığında, sosyal güvenlik kurumuna yöneltilen taleplerle işverene yöneltilen talepler farklı usule bağlıdır. Bu ayrımın gözden kaçması, usule aykırı işlem nedeniyle dosyanın reddine yol açar.
Hangi Talep Arabuluculuğa Tabi Değildir
Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri bakımından arabulucuya başvuru dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili rücu talepleri bu kapsam dışında tutulmuştur. Kuruma karşı açılan davalar da aynı şekilde ayrı değerlendirilir; hizmet tespiti gibi taleplerde muhatap kurum olduğundan, dosyanın kurgusu baştan farklı yapılır.
- Talebin muhatabı işveren mi, kurum mu
- Talep alacak niteliğinde mi, tespit niteliğinde mi
- İş kazası ya da meslek hastalığı unsuru var mı
- Aynı dilekçede birden çok nitelikte talep birleştirilmiş mi
- Husumetin doğru kişiye yöneltilip yöneltilmediği
Hizmet Tespitinde Dosyanın Gerçek Zemini
Sigortalı çalışmanın kuruma bildirilmediği iddiasında ispat yükü büyük ölçüde davacıdadır ve tanık beyanı tek başına çoğu kez yeterli görülmez. İşyeri kayıtları, bordrolar, giriş çıkış kayıtları, aynı dönemde aynı işyerinde bildirimi yapılmış komşu tanıkların beyanı ve varsa kurum denetim raporları birlikte sunulmalıdır. Ayrıca kurumun davada taraf olarak yer alması usul bakımından zorunludur; bu eksiklik sonradan giderilse de zaman kaybettirir.
Süreler: Kısa Olanı Kaçırmamak
Feshe bağlı taleplerde fesih bildiriminden itibaren işleyen bir aylık başvuru süresi ile arabuluculuk son tutanağının düzenlenmesinden sonra dava açmak için tanınan kısa süre birbirini izler. Son tutanağın tarihini gösteren belge dosyanın en görünür yerinde tutulmalıdır. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinden doğan idari yaptırımlara karşı başvurular ise ayrı bir usule ve süreye tabidir.
- Talepler muhatabına göre iki listeye ayrılır.
- Arabuluculuğa tabi kalemler için başvuru önce tamamlanır.
- Son tutanak ve ekleri dava dilekçesine konur.
- Kuruma yöneltilecek talepler için ayrı dilekçe planlanır.
- Alacak hesabı, dönem ve kalem bazında tabloya dökülür.
Son Tutanağın İçeriği de Denetlenir
Tutanakta tarafların ve uyuşmazlık konusunun doğru gösterilmesi gerekir. Dava dilekçesinde ileri sürülen ancak arabuluculuk aşamasında hiç konuşulmamış bir kalem için dava şartının yerine getirilmediği ileri sürülebilir. Bu nedenle başvuru formunda talepler geniş ve açık biçimde sayılmalıdır.
Buradaki değerlendirme genel bilgilendirme amaçlıdır; çalışma ilişkisinin biçimi, kayıtların durumu ve talep edilen kalemler sonucu değiştirir. Başvuru yapılmadan önce taleplerin niteliğine göre ayrıştırılması ve gerektiğinde hukuki destek alınması, tekrar başvuru zorunluluğunu önler.