Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan kayıp, hakkın esasından değil, Kuruma başvuru ve dava takviminin karıştırılmasından doğar. 5510 sayılı Kanun, iş mahkemelerine ilişkin 7036 sayılı Kanun, 4857 ve iş sağlığı güvenliğine ilişkin 6331 sayılı Kanun birlikte okunduğunda, bu alanda usulün esastan önce geldiği görülür.
Önce Kuruma Başvuru Zorunluluğu
Kuruma karşı açılacak davalarda, dava açılmadan önce Kuruma başvurulmuş olması dava şartıdır. Kurumun başvuruyu reddetmesi hâlinde, ret kararının tebliğinden itibaren bir ay içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir. Kurumun kanunda öngörülen sürede yanıt vermemesi de reddedilmiş sayılma sonucunu doğurur; bu ihtimalde takvimin hangi tarihten işlemeye başladığı ayrıca hesaplanmalıdır. Başvurunun yapıldığını gösteren evrak kayıt tarihi bu nedenle dosyanın en kritik belgesidir.
İşveren Uyuşmazlığı ile Kurum Uyuşmazlığını Ayırmak
- Hizmet tespiti talebinde davanın işverene yöneltilmesi ve Kurumun konumunun gözetilmesi.
- İşçilik alacaklarında arabuluculuğun dava şartı olduğu; Kuruma yönelik taleplerde ise farklı bir usul işlediği.
- İş kazası dosyalarında ceza soruşturması, iş müfettişi raporu ve tazminat davasının paralel yürütülmesi.
- Prim ve idari para cezası uyuşmazlıklarında itiraz merci ve süresinin ayrıca belirlenmesi.
- Meslek hastalığı iddiasında sağlık kurulu raporlarının ve maruziyet kayıtlarının toplanması.
Delil Toplamada Öncelik Sırası
- Sigortalı hizmet dökümü ve işyeri sicil bilgileri temin edilir.
- Bordro, işe giriş bildirgesi ve ücret ödeme kayıtları karşılaştırılır.
- Komşu işyeri tanıkları ile aynı dönemde çalışan sigortalıların bilgileri belirlenir.
- İş sağlığı ve güvenliği kayıtları, eğitim ve ekipman teslim belgeleri istenir.
- Kuruma yapılan başvuru ve alınan cevaplar tarih sırasına göre dizilir.
Usule Aykırı İşlemin Sonuçları
Kuruma başvurmadan doğrudan açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilebilir ve bu sırada bir aylık süre işlemeye devam eder. Aynı biçimde, ret kararının tebliğ tarihi yerine kararın verildiği tarihten hesap yapılması, davanın bir gün farkla süresinde sayılmamasına yol açabilir. Görevli mahkemenin iş mahkemesi olduğunun gözden kaçması da benzer bir zaman kaybı üretir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sosyal güvenlik dosyalarında süre ve başvuru koşulları talebin türüne göre değiştiğinden, Kurumdan gelen yazıyı aldığınız gün bir hukukçuyla takvim çıkarmanız önerilir.