İş kazası dosyalarında fazla çalışma iddiası genellikle kazanın kendisiyle iç içe geçer: uzun vardiya, yorgunluk ve kayıt dışı mesai hem sorumluluk tartışmasının hem de alacak talebinin merkezine oturur. Ancak bu iki talep aynı usule tabi değildir. Aşağıdaki kontrol listesi, 4857, 7036, 5510 ve 6331 çerçevesinde, usul yanlışından kaynaklanan hak kayıplarını önlemeye odaklanır.
İki Farklı Talep, İki Farklı Usul
İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile fazla mesai gibi işçilik alacağı talepleri, dava şartı arabuluculuk bakımından aynı yerde durmaz. 7036, iş kazası veya meslek hastalığından doğan tazminat ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davalarını arabuluculuk dava şartının dışında tutar; buna karşılık fazla çalışma ücreti gibi alacaklar için arabuluculuğa başvurulmadan dava açılması usulden ret sonucu doğurur. İki talep tek dilekçede birleştirilecekse bu ayrımın gözden kaçırılmaması gerekir.
Kaza Anına Ait Kayıtların Toplanması
6331 kapsamındaki risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları ve kaza sonrası düzenlenen tutanaklar, kusur incelemesinin temelini oluşturur. 5510 uyarınca kurum tarafından yapılan bildirim ve müfettiş incelemesi ise hem kusur oranı hem de rücu ilişkisi bakımından belirleyicidir. Bu belgeler dava açıldıktan sonra değil, mümkün olduğunca erken talep edilmelidir.
Fazla Çalışmanın İspatında Zayıf Halkalar
- İmzalı ücret bordrosunda fazla mesai tahakkuku bulunmasına rağmen ihtirazi kayıt konusunun hiç ele alınmaması
- Giriş çıkış kayıtları, araç takip verisi veya iş yeri kamera kaydı gibi teknik verilerin süresi içinde istenmemesi
- Tanık beyanlarının çalışılan dönem ve birim bakımından örtüşmemesi
- Vardiya çizelgesi ile fiilî çalışma arasındaki farkın somut olarak açıklanmaması
- Talep edilen dönemin zamanaşımı bakımından ayrıştırılmaması
Dosya Açılmadan Önceki Adımlar
- Kaza tarihi, rapor süreleri ve iş göremezlik ödemeleri tek bir zaman çizelgesine yerleştirilir.
- Fazla mesai talebinin kapsadığı dönem ay ay tabloya dökülür.
- Arabuluculuk zorunluluğu bulunan kalemler ayrı başlıkta gösterilir.
- Kurum dosyası ve müfettiş raporu talep edilir, gelen belgeler kusur iddiasıyla karşılaştırılır.
- Alacak kalemleri için belirsiz alacak ya da kısmi dava tercihi bilinçli olarak yapılır.
Rücu İhtimalinin Etkisi
Kurumun yaptığı ödemeler nedeniyle işverene yöneltilebilecek rücu talebi, kusur oranı tartışmasını dosya dışında da sürdürür. Bu nedenle kusur savunması yalnızca açılan davaya göre değil, ileride gündeme gelebilecek rücu ilişkisi de düşünülerek kurulmalıdır.
Bu metin yol gösterici bir çerçeve sunar; çalışma biçimi, iş yeri kayıt düzeni ve kaza sonrası tutulan belgeler her dosyada farklı olduğundan, adım atmadan önce dosyaya özgü hukuki destek alınması önerilir.