İşyerinde sistematik baskı iddiaları, iş hukukunun ispat bakımından en zor başlıklarından biridir. 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 sayılı Kanun ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu birlikte devreye girer. Bu dosyalarda kaybın iki kaynağı vardır: delilin geç toplanması ve zorunlu arabuluculuk basamağının yanlış zamanlanması.
Arabuluculuk Bir Formalite Değil, Dava Şartıdır
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve işe iade uyuşmazlıklarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Bu basamak atlanarak açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık her talep aynı kapsamda değildir; iş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat istemleri bakımından farklı bir düzenleme bulunur. Mobbing iddiası çoğu zaman hem manevi tazminat hem de fesih bağlantılı alacak talepleriyle birlikte geldiğinden, hangi kalemin hangi yoldan yürüyeceği başvurudan önce ayrıştırılmalıdır.
Fesihte Altı İş Günlük Kısa Süre
İşçi, kendisine yönelik ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranış nedeniyle haklı sebeple derhâl fesih hakkını kullanacaksa, bu hak öğrenmeden itibaren işleyen çok kısa bir süreye tabidir. Süre geçtikten sonra yapılan fesih, istifa gibi değerlendirilme riski taşır ve kıdem tazminatı talebini zayıflatır. Sistematik davranışlarda son eylemin tarihi belirleyici olduğundan, olay günlüğü tutmak yalnızca ispat için değil, süre hesabı için de gereklidir. İşe iade talebi bakımından da fesih bildiriminden itibaren kısa bir başvuru süresi işler.
Delil Matrisini Erken Kurmak
- Görev değişiklikleri, yetki daraltma ve fiziksel yer değişikliğine ilişkin yazılı talimatlar.
- Kurumsal e-posta trafiği, toplantı notları ve performans değerlendirme kayıtları.
- İzin, rapor ve devamsızlık kayıtlarındaki olağandışı seyir.
- Aynı dönemde işten ayrılan çalışanların tanıklığı ve varsa şikâyet başvuruları.
- Sağlık kuruluşlarından alınan ve dönemle örtüşen tıbbi kayıtlar.
Bu kayıtların önemli bölümü işveren kontrolündedir. İş ilişkisi sona erdikten sonra erişim çoğu zaman kapanır; bu yüzden hukuka uygun biçimde elde edilebilecek belgelerin, ilişki devam ederken düzenli olarak arşivlenmesi gerekir. Hukuka aykırı yolla toplanan kayıtların dosyaya zarar verebileceği de gözden kaçırılmamalıdır.
Başvuru Sırası
- Olay günlüğü tarih, kişi ve davranış sütunlarıyla tabloya dökülür.
- Talep kalemleri ayrıştırılır: manevi tazminat, fesih bağlantılı alacaklar, işe iade.
- Arabuluculuk başvurusu, talepler tam ve doğru muhatap gösterilerek yapılır.
- Anlaşmazlıkla sonuçlanırsa son tutanak tarihinden itibaren işleyen kısa dava süresi takvime işlenir.
- Kurum ve denetim başvuruları, dava takvimini geciktirmeyecek biçimde paralel yürütülür.
Anlaşma mı, Dava mı?
Arabuluculukta yapılan anlaşmanın kapsamı büyük önem taşır. Genel ibare içeren bir tutanak, sonradan açılacak davaların önünü kapatabilir. Hangi kalemlerin kapsandığı ve hangilerinin saklı tutulduğu tutanakta açıkça yazılmalıdır.
Bu içerik genel bilgi amaçlıdır ve her iş ilişkisinin kendine özgü koşulları vardır. Fesih ya da baskı iddiasının ortaya çıktığı ilk günlerde hukuki görüş alınması, hem delil hem süre bakımından belirleyicidir.