İşyerinde sistematik baskıya maruz kaldığını düşünen çalışanın karşılaştığı asıl teknik sorun, mobbing iddiasının kıdem tazminatı hesabına nasıl yansıyacağıdır. 4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde mobbing başlı başına bağımsız bir alacak kalemi değildir; haklı nedenle fesih hakkının ve buna bağlı kıdem alacağının dayanağını oluşturur. Bu rehber, iddianın somut bir hesap tablosuna dönüşme sürecini ele alır.
İddia Hangi Noktada Kıdem Hakkı Doğurur?
Çalışanın kendi istifasıyla ayrılması kural olarak kıdem hakkı doğurmaz. Mobbing dosyalarında belirleyici olan, ayrılığın istifa değil haklı nedenle fesih olarak kurulmasıdır. Bu nedenle fesih bildiriminde "kişisel nedenlerle" gibi ifadeler kullanılması, sonradan telafisi güç bir zafiyet yaratır. Bildirimde davranışın niteliği, süreklilik unsuru ve çalışma koşullarının ağırlaştırıldığı somut olarak yazılmalıdır. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki sağlık ve güvenlik yükümlülüklerine aykırılık iddiası varsa, bu da fesih gerekçesine ayrıca işlenmelidir.
Fesih Anını Belgelemek
- Baskı davranışlarının tarih sırasıyla tutulduğu kişisel kronoloji
- Görev değişikliği, yetki daraltma ve yer değişikliği yazıları
- İşyeri hekimi veya sağlık kuruluşundan alınan kayıtlar
- Tanık olabilecek çalışanların görev ve dönem bilgisi
- İç şikâyet mekanizmasına yapılan başvuru ve verilen cevap
Hesap Tablosunda Tartışılan Kalemler
Giydirilmiş ücret
Kıdem hesabı çıplak ücret üzerinden değil, süreklilik gösteren yan menfaatlerin eklendiği giydirilmiş ücret üzerinden yapılır. Yol, yemek, düzenli ikramiye ve benzeri ödemelerin belgelendirilmemesi, hesabın olması gerekenin altında çıkmasına yol açar.
Fiili çalışma süresi
Kayıtlı giriş tarihi ile fiili başlangıç arasında fark varsa, bu farkın ayrı bir delil setiyle ortaya konulması gerekir. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki bildirim kayıtları hesabın çıkış noktasıdır; ancak tek başına belirleyici sayılmaz.
Süre Riski: Beklemek Aleyhe İşler
Haklı nedenle fesih hakkı süresiz kullanılabilen bir hak değildir; davranışın öğrenilmesinden sonra kanunda öngörülen kısa hak düşürücü süre içinde kullanılmadığında bu hak ortadan kalkar. Uygulamada en sık görülen kayıp, çalışanın aylarca durumu değerlendirip sonra ayrılması ve fesih hakkının artık tartışmalı hâle gelmesidir. Ayrıca 7036 sayılı Kanun uyarınca işçilik alacakları için arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır; arabuluculuk süreci de kendi içinde bir takvim doğurur. Fesih tarihi, arabuluculuk başvurusu ve son tutanak tarihi tek bir çizelgede izlenmelidir.
Kapanış
Mobbing dosyalarında sonuç, iddianın şiddetinden çok kurgunun tutarlılığına bağlıdır. Buradaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır; çalışma biçimi, ödeme yapısı ve fesih tarihi gibi ayrıntılar hesabı da hukuki nitelendirmeyi de değiştirebileceğinden, dosyanın kendi verileriyle birlikte hukuki değerlendirme yapılması yerinde olur.