İş uyuşmazlıklarında tarafların anlatımı çoğu zaman birbirine yakındır; ayrışma kimin neyi ispatlayacağı noktasında başlar. İş Kanunu, 6331 ve 5510 sayılı kanunlar ile 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu birlikte okunduğunda, kayıt tutma yükümlülüğünün büyük ölçüde işverende olduğu görülür. Buna karşılık bazı kalemlerde ispat yükü işçidedir ve bu ayrım dosyanın sonucunu belirler.
İspat yükünün dağılımı
- Ücretin ödendiği: ödemeyi yaptığını ileri süren işveren ispatlar; banka kaydı veya imzalı belge aranır.
- Fazla çalışma: kural olarak işçi ispatlar; işyerinde giriş çıkış kaydı, puantaj veya elektronik kayıt varsa bunlar öncelikli delildir.
- Yıllık izin kullanımı: izin defteri veya imzalı izin formu ile işveren ispatlar.
- Feshin geçerli veya haklı sebebe dayandığı: feshi yapan taraf ispatlar; fesih bildiriminde gösterilmeyen sebep sonradan ileri sürülemez.
İmzalı bordronun etkisi
İhtirazi kayıt konulmadan imzalanan ücret bordrosu, o dönem için ödemenin yapıldığına dair güçlü bir delil oluşturur. Bordroda fazla çalışma tahakkuku varsa, o aylar bakımından aksinin yazılı delille ispatı beklenir. Bu nedenle çalışırken imzalanan her belgenin bir örneğinin alınması, dava aşamasında toplanacak tanık beyanından daha belirleyici olabilir.
Zamanaşımı ve dava şartı takvimi
- Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer birçok işçilik alacağı için beş yıllık zamanaşımı süresi öngörülmüştür; sürenin başlangıcı kural olarak fesih tarihidir.
- Feshin geçersizliği ve işe iade talebi bakımından, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Bu süre hak düşürücüdür.
- İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır; anlaşmama tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren dava için tanınan süreye uyulmalıdır.
- İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat taleplerinde farklı zamanaşımı kuralları uygulanabilir.
Delil toplama sırası
Fesihten sonra işyerine erişim imkânı ortadan kalktığı için delil toplama sıralaması önemlidir. Önce kendi elinizde bulunan belgeler (sözleşme, bordro örnekleri, yazışmalar, görev tanımı) düzenlenmeli; ardından kurumlardan temin edilebilecek kayıtlar (hizmet dökümü, işten ayrılış bildirgesi) istenmelidir. İşverenin elinde bulunan kayıtlar için ise dava dilekçesinde ayrıca ibraz talebi yöneltilmelidir.
Tanık deliline hazırlık
Fazla çalışma ve ulusal bayram genel tatil alacaklarında tanık beyanı sıkça başvurulan delildir. Tanığın aynı dönemde ve aynı birimde çalışmış olması, beyanın somut çalışma düzenine ilişkin ayrıntı içermesi beklenir. Karşılıklı tanıklık ilişkisi bulunması, beyanın değerlendirilmesinde dikkate alınır.
Talep sonucunun yazımı
Alacak kalemleri ayrı ayrı, hesaplama dönemi ve faiz türü belirtilerek yazılmalıdır. Kıdem tazminatına uygulanacak faiz ile diğer alacaklara uygulanacak faiz aynı değildir; bu ayrım talep sonucunda gösterilmezse sonradan düzeltme gerekebilir.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgi amaçlıdır. Çalışma biçiminiz, fesih şekli ve elinizdeki belgeler ispat stratejisini değiştirir; hak düşürücü süreler kısa olduğundan fesihten hemen sonra hukuki görüş almanız uygun olur.