İş hukuku uyuşmazlıklarında ilk soru çoğu zaman şudur: bu dosya doğrudan mahkemeye mi gider, önce arabulucuya mı? SGK uyuşmazlıkları bakımından cevap tek cümleyle verilemez, çünkü 7036 sayılı kanunun getirdiği dava şartı arabuluculuk her uyuşmazlığı kapsamaz. Yanlış varsayımla hareket etmek, ya gereksiz bir arabuluculuk süreciyle takvim kaybına ya da dava şartı yokluğundan usulden redde yol açar.
Hangi Dosya Arabulucuya Gider
Dava şartı arabuluculuk, kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemleri bakımından öngörülmüştür. Buna karşılık Kurumun taraf olduğu, örneğin hizmet tespiti niteliğindeki uyuşmazlıklarda tablo farklıdır ve bu davalarda Kuruma yöneltilecek usul adımları ayrıca değerlendirilir. Uyuşmazlığın 5510 kapsamında mı yoksa 4857 kapsamındaki bir alacak ilişkisi olarak mı nitelendiği, doğrudan yol haritasını belirler.
Nitelendirme Hatasının Bedeli
- Arabuluculuğa hiç gitmeden açılan alacak davasının dava şartı yokluğundan reddedilmesi
- Son tutanağın dava dilekçesine eklenmemesi nedeniyle verilen kesin sürenin kaçırılması
- Arabuluculuk sürecinin uzayacağı varsayımıyla işe iade takviminin ihmal edilmesi
- Talep kalemlerinin arabuluculuk başvurusunda dar yazılıp davada genişletilmeye çalışılması
İşe İade Takvimi Ayrı Yürür
Feshe bağlı taleplerde takvim, alacak kalemlerinden bağımsız ve çok daha dardır. Fesih bildiriminin ulaştığı tarih, arabulucuya başvuru tarihi, son tutanağın düzenlendiği tarih ve dava açma günü ayrı ayrı kayıt altına alınmalıdır. Bu dört tarihten birinin belirsiz kalması, esasa hiç girilmeden sonuç doğurabilir.
Kurum Kayıtları Delil Omurgasıdır
SGK odaklı dosyalarda ispat, büyük ölçüde kurum kayıtlarına ve işyeri belgelerine dayanır. Hazırlık aşamasında şu sıra izlenebilir:
- Hizmet dökümü ve işe giriş bildirgeleri temin edilir; eksik veya çakışan dönemler işaretlenir.
- Ücret bordroları, banka hesap hareketleri ve puantaj kayıtları karşılaştırılır.
- 6331 kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği kayıtları, iş kazası veya meslek hastalığı iddiası varsa ayrıca toplanır.
- Tanık listesi, çalışılan dönemle örtüşen kişilerden oluşturulur; dönem dışı tanık ispat gücünü zayıflatır.
- Kuruma yapılmış idari başvuru ve cevaplar kronolojik dosyaya eklenir.
Ödeme ve İtiraz Süreleri Ayrı İzlenir
Kurum tarafından tesis edilen idari nitelikteki işlemlere karşı öngörülen itiraz süreleri, dava süreleriyle aynı ritimde ilerlemez. İdari para cezası bildirimi, prim borcu tebliği ve rücu talepleri geldiği anda kendi takvimine bağlanmalı; genel bir bekleme refleksiyle hareket edilmemelidir.
Bu metin genel çerçeve sunar; sigortalılık statüsü, fesih türü ve kurum yazışmalarının içeriği sonucu değiştirebilir. Somut dosyada süre hesabını bir hukukçuyla teyit etmeniz önerilir.