İş kazası sonrasında açılan dosyalarda iki farklı hesap iç içe geçer: bir yandan iş sözleşmesinin sona ermesine bağlı kıdem ve ihbar alacakları, diğer yandan bedensel zarardan doğan maddi ve manevi tazminat. Bunların usulü, süresi ve zorunlu basamakları aynı değildir. Karışıklık en çok da arabuluculuk basamağında yaşanır.
İlk Gün: Kazanın Kayda Geçirilmesi
Olayın iş kazası olarak kabul edilmesi, sonraki bütün taleplerin temelidir. Bu nedenle işveren bildirimi, kolluk tutanağı, hastane kayıtları ve tanık bilgileri ilk günlerde toplanmalıdır. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki bildirim yapılmamışsa, iş kazasının tespiti ayrı bir dava konusu olabilir ve bu dosya diğer taleplerin önünde yürür.
Arabuluculuk: Hangi Talep Kapsamda, Hangisi Değil
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçi alacaklarında arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir. Ancak iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Pratikte bu ayrım şu sonucu doğurur:
- Kıdem, ihbar, fazla çalışma gibi alacaklar için önce arabuluculuğa başvurulur.
- Bedensel zarardan doğan tazminat için doğrudan dava açılabilir.
- İki grup talep aynı dilekçede birleştirilecekse, dava şartının hangi kalem için arandığı ayrıca kontrol edilmelidir.
- Son tutanağın türü ve tarihi, dava açma süresinin hesabında esas alınır.
Kıdem Hesabında Tartışmayı Belirleyen Kalemler
Hesabın omurgası giydirilmiş ücrettir. Yol, yemek, ikramiye ve düzenli olarak yapılan ek ödemeler hesaba katılmadığında sonuç ciddi biçimde değişir. 4857 sayılı Kanun kapsamındaki hesaplamada çalışma süresinin kesintisiz olup olmadığı, aynı işverenin farklı şirketlerinde geçen sürelerin birleştirilip birleştirilmeyeceği ve fiilî ücretin bordroyla örtüşüp örtüşmediği ayrı ayrı incelenmelidir.
İşveren Sorumluluğunda 6331 Boyutu
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği, kusur oranını doğrudan etkiler. Risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları ve periyodik bakım belgeleri; bilirkişi incelemesinde ilk sorulacak evraklardır. Bu belgelerin yokluğu da başlı başına bir tespittir.
Zamanaşımının Ayrı Ayrı İşlemesi
İşçilik alacakları ile bedensel zarardan doğan tazminat talepleri farklı zamanaşımı rejimlerine tabidir; ayrıca fiil suç oluşturuyorsa uzamış süre gündeme gelebilir. Rapor sonrası kalıcı iş göremezlik oranının belirlendiği tarih ise zararın öğrenilmesi bakımından ayrıca değerlendirilir.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Kaza kaydı, kusur durumu ve ücret yapısı sonucu tümüyle değiştirebileceğinden, dosyanızdaki belgelerle birlikte hukuki değerlendirme alınması önerilir.