Çalışma hayatından doğan uyuşmazlıklarda kıdemin ne kadar olduğu tartışması, çoğu zaman kayıtlarda görünmeyen çalışma dönemleriyle başlar. 4857, 5510 ve 7036 sayılı kanunlar bu tartışmanın hem esasını hem usulünü belirler; her birinin kendi süre rejimi vardır ve bunlar birbirinin yerine geçmez.
Kayıt Dışı Dönem ve Hizmet Tespiti
Kuruma bildirilmemiş çalışma dönemlerinin tespiti için açılacak dava, çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayan bir hak düşürücü süreye tabidir. Bu süre kaçırıldığında tespit istenemez ve kıdem hesabı yalnızca kayıtlı döneme göre yapılır. Bununla birlikte kanun, kurum denetim elemanlarınca düzenlenen tutanak veya belgelerle çalışmanın belgelenmiş olduğu hallerde ayrı bir değerlendirme öngörür; dosyada böyle bir belge varsa öncelikle araştırılmalıdır.
Arabuluculuk Zorunluluğunun Kapsamı
- İşçilik alacakları ve işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır.
- Hizmet tespiti ile iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat talepleri bu zorunluluğun dışındadır.
- Anlaşmama tutanağının düzenlendiği tarihten sonra dava için tanınan süre kısadır ve kesindir.
- Tutanağa yazılan taleplerin kapsamı, sonraki davanın sınırını etkileyebileceğinden dikkatle kaleme alınmalıdır.
Kıdem Hesabının Bileşenleri
- Fiilen çalışılan sürenin başlangıç ve bitiş tarihleri
- Aynı işverene ait farklı işyerleri ve devir halinde sürelerin birleşmesi
- Giydirilen ücretin hesaplanmasında dikkate alınacak düzenli ödemeler
- Askerlik, ücretsiz izin ve raporlu dönemlerin etkisi
- Daha önce yapılmış kısmi ödemelerin mahsubu
Bordro, banka kayıtları ve hizmet dökümü arasındaki farklar tabloya dökülmeden yapılan hesaplar, yargılama sırasında bilirkişi raporuyla birlikte tümüyle değişebilir.
Kurum İşlemine Karşı İdari Yol
Prim gün sayısı, tescil tarihi veya sigortalılık statüsüne ilişkin kurum işlemlerine karşı öncelikle idari itiraz yolları işletilir. Bu itirazın yapıldığı tarih ve verilen cevabın tebliğ tarihi, sonraki yargısal başvurunun süresini belirler. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine ilişkin belgeler ise iş kazası dosyalarında kusur değerlendirmesinin temelini oluşturur ve olaydan hemen sonra istenmelidir.
Belgelerin Toplanma Sırası
Hizmet dökümü, işyeri sicil bilgileri, puantaj ve giriş çıkış kayıtları, çalışma arkadaşlarının aynı işyerindeki kayıtlı dönemleri; bu belgeler dava açılmadan önce toplandığında hem talep ölçülebilir yazılır hem de tanık listesi isabetli kurulur.
Not
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Fesih tarihi, sigortalılık statüsü ve işyerinin durumu hesabı değiştirebileceğinden, süre işlemeye başlamışken hukuki değerlendirme alınması önerilir.