İş kazası yaşamış bir çalışanın dosyasında tazminat talebi ile birikmiş işçilik alacakları çoğu zaman aynı anda gündeme gelir. Ancak 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunların çizdiği çerçevede bu iki hat aynı usule tabi değildir. Fazla mesai alacağı ile iş kazasından doğan tazminatın aynı takvime sıkıştırılması, uygulamada hak kaybının en sık nedenlerinden biridir.
Arabuluculuk Zorunluluğu Her Kalem İçin Aynı Değil
İşçilik alacaklarına ilişkin taleplerde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Buna karşılık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Fazla mesai alacağı için arabuluculuk aşaması atlanarak açılan dava usulden reddedilir; tazminat talebi ise gereksiz yere arabuluculuğa taşındığında zaman kaybedilir. Doğru yaklaşım, iki hattı baştan ayırıp her biri için ayrı bir yol haritası kurmaktır.
Fazla Mesainin İspatında Kayıt Hiyerarşisi
Fazla çalışma iddiasında ispat yükü kural olarak işçidedir; ancak işveren tarafından tutulması gereken kayıtların bulunmaması iddianın değerlendirilme biçimini etkiler. Uygulamada kayıtlar arasında bir sıralama gözetilir:
- İmzalı bordrolarda fazla mesai tahakkuku varsa, aksi ancak yazılı delille tartışılabilir
- Giriş çıkış kayıtları, kartlı geçiş ve puantaj verileri
- İş yazışmaları, vardiya çizelgeleri ve görev listeleri
- Aynı dönemde çalışan tanık beyanları
- Ücret bordrosu ile banka kayıtları arasındaki farkın gösterilmesi
İş Kazası Bildirimi Kendi Takvimini Dayatır
Kazanın işveren tarafından ilgili kurumlara bildirilmesi 5510 ve 6331 sayılı Kanunlarda ayrı yükümlülük olarak düzenlenmiştir. Bildirim yapılmamışsa ya da olay bir başka nedenle kayda geçirilmişse, olayın iş kazası olduğunun tespiti için ayrı bir dava gerekebilir. Tespit davası sonuçlanmadan tazminat hesabına geçilmesi, dosyanın uzun süre bekletici mesele nedeniyle durmasına yol açar.
Zamanaşımı ve Faiz Başlangıcı
Ücret niteliğindeki alacaklar için kısa zamanaşımı süresi işler ve bu süre kural olarak alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren hesaplanır; iş sözleşmesi devam ederken de işlemeye başlayabilir. Fazla mesai alacağında faiz için ihtar ya da arabuluculuk başvurusu tarihi belirleyici olabildiğinden, başvuru evrakının tebliğ bilgileri saklanmalıdır. İş kazasından doğan tazminatta ise zamanaşımı ve faiz başlangıcı farklı esaslara bağlıdır.
İzlenecek Sıra
- Kaza tarihi, rapor süreleri ve iş sözleşmesinin sona erme tarihi çizelgeye alınır.
- Alacak kalemleri arabuluculuğa tabi olan ve olmayan biçimde ayrılır.
- Kurum kayıtları ve iş yeri dosyası talep edilerek eksikler belirlenir.
- Fazla mesai için kayıt hiyerarşisine göre delil sırası oluşturulur.
- Maluliyet oranı gerekiyorsa rapor sürecinin dava takvimiyle uyumu sağlanır.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma düzeni, kayıtların durumu ve kazanın niteliği süreleri ve ispat yükünü değiştirebilir; dosyanız için ayrı bir değerlendirme alınması gerekir.