Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dava, çoğu zaman mahkemede değil Kuruma yapılan başvuru aşamasında kaybedilir. 5510 sayılı Kanun, Kuruma karşı açılacak davalarda başvuru şartını düzenler; 7036 sayılı Kanun ise iş uyuşmazlıklarının önemli bölümünde arabuluculuğu dava şartı hâline getirmiştir. Bu rehber, SGK dosyalarında süre ve usul planını ele alır.
Önce Doğru Kapıyı Belirlemek
Uyuşmazlığın muhatabı işveren mi, Kurum mu sorusu tüm planı belirler. Ücret, kıdem ve ihbar tazminatı gibi işverene yöneltilen talepler bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Hizmet tespiti gibi Kurumun taraf olduğu davalarda ise bu şart aynı şekilde uygulanmaz. Yanlış kapıdan girilmesi hâlinde dosya usulden reddedilir ve bu sırada esas süre işlemeye devam eder. Bu nedenle ilk günde şu ayrım yapılmalıdır:
- İşverene yöneltilen alacak talepleri
- Kurum işlemine (prim borcu, tescil, aylık bağlama, rücu) karşı talepler
- İş kazası ve meslek hastalığı gibi her iki tarafı da ilgilendiren talepler
Başvuru ve Cevap Beklenmesi
Kuruma yapılan başvuruya kanunda öngörülen süre içinde cevap verilmemesi, talebin reddedilmiş sayılması sonucunu doğurur ve dava yolu bu andan itibaren açılır. Başvurunun kayda giriş tarihini gösteren belge saklanmazsa, sürenin ne zaman dolduğu tartışmalı hâle gelir. Elektronik ortamdan yapılan başvurularda işlem numarası ve ekran çıktısı, posta yoluyla yapılanlarda ise iadeli taahhütlü gönderi kaydı dosyaya konulmalıdır.
Hizmet Tespitinde Delil Planı
- İşyerinin Kurum nezdindeki tescil kayıtları ve aynı dönemde bildirilen diğer sigortalıların listesi istenir.
- Bordro tanığı önceliklidir; komşu işyeri tanıkları ancak destekleyici olarak kullanılır.
- Ücret ödemelerine ilişkin banka hareketleri, işe giriş bildirgesi ve varsa vizite kâğıtları toplanır.
- Çalışmanın niteliği (sürekli, mevsimlik, kısmi) ayrı ayrı ortaya konur.
- Hizmet tespiti talebine bağlı olarak hak düşürücü süre değerlendirmesi baştan yapılır.
İş Kazası Dosyalarında Paralel Yürüyen Süreçler
İş kazası halinde aynı olay üzerinden birden fazla süreç birlikte yürür: Kurumun soruşturması, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki idari yaptırım süreci, ceza soruşturması ve tazminat davası. Bu süreçlerin delilleri ortaktır fakat süreleri bağımsızdır. İdari para cezasına karşı itiraz süresinin kaçırılması, tazminat davasında ceza kesinleşmiş bir olgu olarak karşınıza çıkabilir. Bu nedenle tek bir olay için dört ayrı süre satırı açılması yerinde olur.
Kapanış
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Talebin muhatabı, çalışmanın niteliği ve Kurum işleminin türü izlenecek yolu ve süreleri değiştirebileceğinden, başvuru yapılmadan önce dosyanın hangi kategoriye girdiğinin belirlenmesi önerilir.