Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında davanın kaderini genellikle hukuki tartışma değil, delil düzeni belirler. Sigortalılığın başlangıcı, çalışılan gün sayısı ve ücret miktarı gibi başlıklarda ispat yükü büyük ölçüde çalışanın üzerindedir ve resmî kayıt olmadığında iş, tanık ve yan belgelerle yürür.
Dava Öncesi Zorunlu Kurum Aşaması
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılacak davalarda önce Kuruma başvurulmuş olmasını dava şartı olarak düzenler. Başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir; bu da yeniden zaman kaybı demektir. Kurumun başvuruya cevap vermemesi hâlinde zımnen ret sayılan sürenin doğru hesaplanması gerekir.
Hizmet Tespitinde Delil Sıralaması
Hizmet tespiti davalarında hâkim, kamu düzeni gerekçesiyle resen araştırma yapar; yani tarafların sunduğuyla sınırlı kalmaz. Buna rağmen dosyaya girecek delillerin baştan planlanması sonucu doğrudan etkiler:
- İşyerinin aynı dönemdeki bordrolu tanıkları ve komşu işyeri çalışanları
- Kurum müfettiş raporları, işyeri tescil kayıtları ve dönem bildirgeleri
- Vergi dairesi ve ilgili meslek odası kayıtlarıyla işyerinin faaliyet dönemi
- Puantaj, servis listesi, yemek kartı kayıtları, giriş-çıkış turnike verileri
- Banka hesabına yatan düzenli ödemeler ve açıklama satırları
Hak Düşürücü Süre Tartışması
5510 sayılı Kanun, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıllık bir hak düşürücü süre öngörür. Ancak Kuruma verilmiş işe giriş bildirgesi, dönem bordrosu ya da müfettiş tespiti gibi Kurumca bilinen bir belge varsa bu sürenin işlemeyeceği kabul edilir. Bu nedenle dilekçe hazırlanmadan önce Kurum kayıtlarının tamamının celbi istenmeli, sadece hizmet dökümüyle yetinilmemelidir.
İş Kazası ve Rücu Dosyalarında Ayrım
İş kazası kaynaklı uyuşmazlıklarda 6331 sayılı Kanun çerçevesindeki eğitim kayıtları, risk değerlendirme raporu ve kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları belirleyici olur. Bu belgelerin işveren elinde bulunması nedeniyle, dava dilekçesinde bunların celbinin ayrıca talep edilmesi gerekir; aksi hâlde kusur incelemesi eksik veriyle yapılır.
Tanık Beyanını Güçlendirmek
- Tanığın aynı dönemde ve aynı işyerinde çalıştığı kayıtla doğrulanır.
- Beyanın işin niteliği, çalışma saatleri ve ücret ödeme biçimini kapsaması sağlanır.
- Husumet ihtimaline karşı en az iki bağımsız tanık planlanır.
- Yazılı belgeyle çelişen ifadeler önceden tespit edilip açıklanır.
Aktarılan bilgiler genel çerçeveye ilişkindir. Sigortalılık türü, çalışma dönemi ve işyerinin kayıt durumu sonucu değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde kayıtların bir hukukçu tarafından incelenmesi tavsiye edilir.