İş hukuku uyuşmazlıklarında zorunlu arabuluculuk yerleştikten sonra, iş kazası dosyalarında sık rastlanan bir usul hatası ortaya çıktı: her iş uyuşmazlığında arabulucuya gitmek gerektiği varsayımı. Oysa İş Mahkemeleri Kanunu, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarını dava şartı olarak arabuluculuk kapsamı dışında tutmuştur. Bu ayrımı bilmemek, hem zaman hem hak kaybı doğurur.
Talep Türüne Göre Yol Ayrımı
Aynı kazadan doğan bir dosyada birden fazla talep bir arada bulunabilir. Kaza nedeniyle uğranılan bedensel zarara ilişkin maddi ve manevi tazminat talepleri için arabuluculuk dava şartı değildir. Buna karşılık aynı işçinin kıdem tazminatı, fazla çalışma veya yıllık izin ücreti gibi işçilik alacakları arabuluculuk dava şartına tabidir. Talepler ayrıştırılmadan tek dilekçeyle hareket edilmesi, dosyanın bir kısmının dava şartı yokluğundan usulden reddiyle sonuçlanabilir.
Sosyal Güvenlik Ayağı Unutulmamalı
İş kazası dosyası yalnızca işverene karşı yürütülen bir tazminat süreci değildir. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında olayın kaza olarak bildirilmesi, kurum soruşturması, sürekli iş göremezlik oranının tespiti ve gelir bağlanması ayrı bir hattır. Kurum işlemlerine karşı başvuru ve dava yolları ile tazminat davasının takvimi birbirini besler; iş göremezlik oranı belirlenmeden açılan tazminat davasında bekletici mesele nedeniyle uzun gecikmeler yaşanır.
Delilin İlk 48 Saatte Toplanması
- Kaza yeri fotoğrafları, kamera kayıtları ve vardiya çizelgeleri kaydın silinme süresi dolmadan talep edilmelidir.
- İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamındaki eğitim kayıtları, risk değerlendirmesi ve kişisel koruyucu donanım tutanakları istenmelidir.
- Kolluk ve iş müfettişi tutanakları ile hastane ilk kayıtları dosyanın omurgasını oluşturur.
- Tanık işçilerin hâlen aynı işyerinde çalışıp çalışmadığı erken tespit edilmelidir.
Süre Planı
- Olay tarihi ve kurum bildiriminin yapıldığı tarih sabitlenir.
- Kurum soruşturması ve iş göremezlik oranı süreci takibe alınır.
- Arabuluculuk şartına tabi alacak kalemleri ayrı bir başvuru olarak planlanır.
- Tazminat davası için zamanaşımı süresi hesaplanır; fiilin ceza kanununa göre suç oluşturduğu hâllerde daha uzun sürenin uygulanabileceği not edilir.
- Kusur ve hesap raporlarına itiraz için tanınacak süreler baştan takvime yazılır.
Ölümlü Kazalarda Özellik
Destekten yoksun kalma tazminatı, mirasçı sıfatından bağımsız olarak desteğin fiilen sağlandığı kişilere ait bir haktır. Bu nedenle hak sahiplerinin belirlenmesi veraset ilamıyla sınırlı kalmaz ve her hak sahibi için ayrı hesaplama yapılır. Talep edilecek kalemlerin kişi bazında ayrıştırılması, ıslah ihtiyacını azaltır.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır; her kazanın kusur dağılımı, işyeri organizasyonu ve sigortalılık durumu farklıdır. Olayın hemen ardından hukuki destek almak, hem delilin korunmasını hem doğru usul yolunun seçilmesini kolaylaştırır.