İşe iade uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen iki eksen vardır: takvim ve ispat. 4857 sayılı İş Kanunu ile iş mahkemelerine ilişkin 7036 sayılı Kanun, feshin ardından çok kısa bir hareket süresi tanır. 5510 ve iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 6331 sayılı Kanun ise fesih gerekçesinin dayandığı olguların belgelenmesinde devreye girer. Bu rehber, ispat yükünün nasıl dağıldığını ve sürenin nerede kaybedildiğini anlatır.
Takvim: Fesihten Sonraki İlk Ay
İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; geçmesi hâlinde feshin geçersizliği ileri sürülemez, yalnızca kıdem ve ihbar gibi alacak talepleri gündeme gelebilir.
İspat Yükü Kimde
Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Bu dağılım, dosyanın hazırlanma biçimini doğrudan etkiler: işveren tarafında belge üretimi, işçi tarafında ise iddianın somutlaştırılması esastır.
İşveren Dosyasında Aranan Belgeler
- Fesih bildiriminin yazılı ve gerekçesinin açık şekilde yapılmış olması
- Performansa dayalı fesihlerde ölçülebilir hedef ve değerlendirme kayıtları
- Davranışa dayalı fesihlerde savunma istem yazısı ve alınan savunma
- İşletmesel karara dayalı fesihlerde organizasyon değişikliğini gösteren kayıtlar
- Feshin son çare olduğunu gösteren alternatif değerlendirmeler
İşçi Tarafında Delil Toplama
- Fesih bildiriminin tebliğ tarihini gösteren belge ilk gün temin edilmelidir
- Aynı dönemde yeni işçi alımı yapıldığına ilişkin veriler işletmesel gerekçeyi zayıflatır
- Sendikal faaliyet ya da hak arama iddiası varsa bunun zamansal örtüşmesi gösterilmelidir
- Tanıkların hangi olguya ilişkin dinleneceği baştan belirlenmelidir
Sık Yapılan Usul Hatası
Arabuluculuk başvurusunda işveren unvanının hatalı yazılması ya da alt işveren ile asıl işverenin birlikte gösterilmemesi, dava aşamasında husumet tartışması doğurur. Süre kısa olduğu için bu hatanın düzeltilmesi çoğu zaman mümkün olmaz.
Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi verir. İşyerindeki çalışan sayısı, işçinin kıdemi ve fesih gerekçesi sonucu değiştireceğinden, fesih bildirimini aldığınız gün bir hukukçuya danışmanız önemlidir.