İşçilik alacakları hesaplanırken çıkış noktası kural olarak sosyal güvenlik kayıtlarıdır. Ancak fiilen çalışılan süre ile 5510 sayılı Kanun kapsamında bildirilen gün sayısı örtüşmüyorsa, kıdem tazminatı ve buna bağlı kalemler olması gerekenin altında hesaplanır. Bu rehber, eksik bildirim iddiasının kıdem hesabına nasıl yansıtılacağını ele alır.
Eksik Gün Kıdemi Nasıl Etkiler?
Kıdem hesabı, iş sözleşmesinin devam ettiği toplam süre üzerinden yapılır. Sigorta girişinin fiilî başlangıçtan sonraki bir tarihte yapılmış olması, aradaki dönemin çalışılmadığı anlamına gelmez; ancak bu dönemin ispatı iddia sahibine düşer. Aynı sorun ücretin eksik bildirilmesinde de görülür: bildirime esas kazanç gerçek ücretin altındaysa, yalnız kıdem değil ihbar ve yıllık izin hesapları da etkilenir.
İki Ayrı Dava, İki Ayrı Muhatap
Burada sık yapılan usul hatası, tek bir dosyada her şeyin çözüleceği varsayımıdır. Sigortalı hizmetin tespiti talebi, Sosyal Güvenlik Kurumu'na husumet yöneltilerek görülür ve iş mahkemesinin görev alanındadır. İşverene karşı ileri sürülen kıdem ve diğer alacak talepleri ise 7036 sayılı Kanun uyarınca arabuluculuk dava şartına tabidir. İki sürecin birbirini beklemesi gerekebilir; bu nedenle takvimlerin baştan birlikte planlanması gerekir.
Delil: Tanık Tek Başına Yetmez
- İşyeri kayıtları, puantaj ve giriş-çıkış verileri
- Banka hesabına yatan ödemelerin dökümü
- İşyerinde aynı dönemde bildirimi yapılmış çalışanların beyanı
- Vergi dairesi, meslek odası ve resmî kurum kayıtları
- Görev yazıları, yazışmalar ve iş sözleşmesi örneği
Tanık beyanı bu dosyalarda önemlidir; ancak yazılı veya kurumsal kayıtlarla desteklenmediğinde tek başına yeterli görülmeyebilir.
Hak Düşürücü Süre: En Sık Kaybedilen Nokta
Hizmet tespiti taleplerinde kanun, hizmetin geçtiği döneme bağlı olarak işleyen ve geçmesiyle hakkı sona erdiren bir süre öngörür. Bu süre, işçilik alacaklarına ilişkin zamanaşımından farklıdır ve durma veya kesilme bakımından aynı kurallara tabi değildir. Uygulamadaki tipik kayıp, çalışanın işten ayrıldıktan yıllar sonra hesap yaptırması ve eksik dönemin artık tespit edilemeyeceğini o aşamada öğrenmesidir. Kurum tarafından yapılmış bir bildirim varsa bu durumun süreye etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Hesap Öncesi Kontrol
- Hizmet dökümü fiilî çalışma dönemiyle yıl yıl karşılaştırılır.
- Eksik bildirilen dönemler ve eksik kazanç ayrı ayrı işaretlenir.
- Hangi dönem için hangi sürenin işlediği not edilir.
- Tespit ve alacak süreçlerinin sırası buna göre belirlenir.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Çalışma dönemleri, işveren değişiklikleri ve ödeme biçimi hesabı doğrudan etkilediğinden, süre işlemeye devam ederken hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.