İş ilişkisi sona erdiğinde çalışanın karşılaştığı ilk zorluk, hangi talebin hangi takvime bağlı olduğunu ayırt etmektir. 4857 sayılı Kanun maddi hakları, 7036 sayılı Kanun uyuşmazlığın çözüm yolunu, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemeler ise sigortalılık ve iş sağlığı boyutunu belirler. Uygulamada bir aylık süre ifadesi çoğunlukla feshe bağlı taleplerin kapısını açan eşiği anlatır.
Bir Aylık Sürenin Kapsamı ve Kapsamı Dışı
Feshin geçersizliği iddiasıyla işe iade talebinde, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Bu eşik kaçırıldığında talep esasa girilmeden reddedilir. Buna karşılık kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla çalışma ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar bu bir aylık eşikle değil, kendi zamanaşımı süreleriyle sınırlıdır. İki grubu aynı takvimde okumak, dosyanın en kritik ayrımıdır.
Arabuluculuk Aşamasını Boş Geçmemek
Birçok işçilik alacağında arabuluculuk dava şartıdır ve son tutanak olmadan açılan dava usulden reddedilir. Görüşmeye hazırlıksız gidilmesi ise ayrı bir kayıp doğurur: tutanağa geçen beyanlar sonraki aşamada tartışılır. Bu nedenle görüşme öncesinde alacak kalemlerinin brüt tutarları, hesaplama yöntemi ve kabul edilebilir alt sınır belirlenmelidir. Anlaşma sağlanırsa tutanağın kapsamı dikkatle yazılmalı, feragat edilen kalemler tek tek gösterilmelidir.
İspat Yükünü Değiştiren Belgeler
- Fesih bildirimi ve tebliğ tarihini gösteren belge
- SGK hizmet dökümü ve işe giriş bildirgesi
- Bordro, banka hesap hareketleri ve ödeme dekontları
- Giriş çıkış kayıtları, puantaj ve mesai çizelgeleri
- Tanık bilgileri ve yazışma kayıtları
Ücret ve Çalışma Süresinin İspatında Pratik Yaklaşım
Fazla çalışma iddiasında yazılı kayıt yoksa tanık beyanı öne çıkar; ancak tanığın aynı dönemde ve aynı birimde çalışmış olması beyanın ağırlığını artırır. Bordroda tahakkuk görünen aylar bakımından iddia daralır, bu nedenle hangi dönem için hangi delile dayanıldığı dilekçede ayrıştırılmalıdır. İş kazası veya meslek hastalığı boyutu varsa iş sağlığı mevzuatı yönünden ayrı bir inceleme gerekir.
Süre Kaybını Önleyen Sıra
- Fesih tarihinin ve bildirim biçiminin kayda geçirilmesi
- İşe iade eşiği ile alacak zamanaşımının ayrı hesaplanması
- Arabuluculuk başvurusunun eksiksiz taraf bilgisiyle yapılması
- Hesaplamanın belgeye dayalı biçimde önceden çıkarılması
- Anlaşmama hâlinde dava dilekçesinin tutanakla uyumlu kurulması
Aktarılanlar genel bilgilendirme amaçlıdır. Fesih türü, çalışma biçimi ve işyerindeki kayıt düzeni sonuca doğrudan etki ettiğinden, belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yararlı olacaktır.