İş kazası dosyalarında tartışma genellikle kazanın yaşandığı konusunda değil, olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı ve kusurun kimde olduğu noktasında düğümlenir. Her iki soru da büyük ölçüde ilk günlerde tutulan kayıtlarla yanıtlanır. Bu rehber, ispat yükünü ve kayıt zincirini merkeze alır.
İlk Bildirimler Zinciri
5510 sayılı Kanun kapsamında iş kazasının Kuruma bildirilmesi belirli bir süreye bağlıdır ve işverenin bu yükümlülüğü, olayın niteliğine ilişkin sonraki tartışmalarda önemli bir dayanak oluşturur. Kolluğa bildirim ve işyerinde düzenlenen olay yeri tutanağı da aynı zincirin parçasıdır. İşveren bildirim yapmamışsa, sigortalı veya hak sahipleri de bildirimde bulunabilir; bu, sonradan açılacak iş kazasının tespiti davası bakımından belirleyicidir. Kurumun husumet gösterileceği bu davada, olayın zaman ve yer bakımından iş ilişkisiyle bağı ortaya konulmalıdır.
İspat Yükünün Dağılımı
İşveren, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirdiğini ispatla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanımın teslim tutanakları ve periyodik kontrol belgeleri bu ispatın araçlarıdır. Buna karşılık zararın miktarı ve kazayla bağı işçi tarafından ortaya konulur. Dosyanın seyrini belirleyen unsur çoğu kez kusur oranlarını değerlendiren bilirkişi raporudur; rapora karşı yapılacak itirazın soyut kalmaması, hangi belgenin hangi tespitle çeliştiğinin gösterilmesi gerekir.
Kayıt Zincirinde Aranacak Belgeler
- Olay yeri tutanağı, vardiya çizelgesi ve o güne ait giriş çıkış kayıtları
- İşyeri kamera görüntüleri; saklama süresi dolmadan talep edilmelidir
- Acil servis kayıtları, ilk muayene raporu ve sonraki tedavi belgeleri
- İşe giriş sağlık raporu ile periyodik muayene kayıtları
- Eğitim katılım formları, makine bakım kayıtları ve tanık işçilerin bilgileri
Usul Bakımından İki Kritik Ayrım
- İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin rücu davaları, 7036 sayılı Kanun kapsamında dava şartı arabuluculuğun istisnasıdır. Aynı dosyada ücret veya kıdem tazminatı gibi kalemler de isteniyorsa, o kalemler bakımından şart ayrıca değerlendirilir.
- Tazminat talebi kural olarak genel zamanaşımı süresine tabidir; fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunundaki süre daha uzunsa, o süre uygulanabilir.
Bilirkişi Aşamasına Hazırlık
Kusur incelemesinden önce dosyaya sunulan belgeler, raporun kapsamını belirler. Sonradan sunulan belge çoğu kez ek rapor ihtiyacı doğurur ve yargılamayı uzatır. Bu nedenle iş güvenliği uzmanı raporları, denetim tutanakları ve varsa idari para cezası kararları ilk dilekçeyle birlikte sunulmalıdır.
İş kazası dosyalarında maluliyet oranı, kusur dağılımı ve gelir bağlanması birbirini etkileyen üç değişkendir. Elinizdeki sağlık ve işyeri belgeleriyle hukuki değerlendirme almanız, talebin doğru kurulmasını sağlar.