İş uyuşmazlıklarında arabuluculuğun dava şartı hâline gelmesi, pratikte yaygın bir yanılgıyı da beraberinde getirdi: her iş hukuku dosyasının önce arabulucuya gitmesi gerektiği düşüncesi. Oysa 7036 sayılı Kanun, iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat talepleri bakımından açık bir istisna öngörmüştür ve bu ayrım doğrudan süre kaybı riski taşır.
Hangi Talep Arabuluculuğa Tabi
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, ücret ve yıllık izin alacağı gibi işçilik alacakları ile işe iade talepleri için arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davaları bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Aynı işçinin hem alacak hem kaza tazminatı talebi varsa, bu talepler usul yönünden ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Yanlış Yolun Doğurduğu Sonuç
Zorunlu olmadığı hâlde arabuluculuğa gidilmesi tek başına hak kaybı doğurmaz; asıl risk terstir. Arabuluculuk şartına tabi alacaklar için doğrudan dava açılırsa dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. İşe iade talebinde ise başvuru süresi çok kısa olduğundan, yanlış yol seçimi telafisi güç sonuç yaratır. Bu nedenle dilekçe yazılmadan önce her talep kalemi tek tek sınıflandırılmalıdır.
İş Kazası Dosyasının Kurulması
- Kazanın SGK'ya bildirilip bildirilmediği ve bildirim tarihi tespit edilir.
- İş kazası tespit tutanağı, müfettiş raporu ve varsa savcılık soruşturma evrakı temin edilir.
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım tutanakları istenir.
- Sürekli iş göremezlik oranına ilişkin kurum kararı ve rapor dosyaya konur.
- 5510 sayılı Kanun kapsamında bağlanan gelirin, hesaplanacak tazminattan mahsubu ayrıca değerlendirilir.
Kusur ve Zarar İki Ayrı Başlıktır
Bu dosyalarda sonucu belirleyen iki bilirkişi incelemesi vardır: işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini ne ölçüde yerine getirdiğine ilişkin kusur incelemesi ve zararın parasal karşılığına ilişkin hesap incelemesi. Kusur raporuna karşı itiraz, mevzuattaki somut yükümlülüklere atıfla yapılmalıdır; genel ifadelerle yapılan itirazlar sonuç vermez. Hesap raporunda ise bakiye ömür, gelir düzeyi ve mahsup kalemleri kontrol edilmelidir.
Zamanaşımı Baskısı
4857 sayılı Kanun kapsamındaki alacaklar ile kazadan doğan tazminat talepleri farklı zamanaşımı rejimlerine tabidir. Kaza aynı zamanda suç oluşturuyorsa daha uzun sürenin uygulanabileceği tartışılabilir. Bu değerlendirme dava açılmadan önce yapılmalı, aksi hâlde savunma tarafından ileri sürülen zamanaşımı dosyayı erken kapatabilir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir. Kazanın oluş biçimi, işyerinin tehlike sınıfı ve raporların içeriği süreci değiştirir. Talep kalemlerinizin doğru sınıflandırılması için dava öncesinde hukuki destek almanız yerinde olur.