Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman tarafların anlatımı değil, kurum kayıtlarıyla fiilî durumun ne ölçüde örtüştüğüdür. 5510 sayılı Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu, 6331 sayılı Kanun ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu çerçevesinde ilerleyen bu dosyalarda ispat, kayıt eksikliğinin başladığı yerde başlar.
İspatın Ağırlık Merkezi Nerede
Hizmet tespiti, prim gün sayısının eksik bildirilmesi veya ücretin gerçek tutardan düşük gösterilmesi iddialarında kamu düzeni yönü ağır bastığı için mahkeme, tarafların sunduğu delillerle yetinmeyip resen araştırma yapabilir. Bu, ispat yükünün ortadan kalktığı anlamına gelmez; aksine iddia sahibinin, araştırmanın hangi kaynaklara yöneleceğini gösterecek somut dayanakları sunmasını gerektirir. İşyeri sicil dosyası, dönem bordroları, denetim raporları ve aynı dönemde bildirilmiş bordro tanıkları bu kaynakların başında gelir.
Başvuru Öncesi Kontrol Listesi
- Kuruma yapılan yazılı başvuru ve alınan yanıt dosyaya konuldu mu.
- Hizmet dökümü ile çalışılan dönem takvim üzerinde karşılaştırıldı mı.
- İşyerinin sicil numarası ve varsa devir ya da nevi değişikliği geçmişi çıkarıldı mı.
- Banka hesap hareketleri ile bordro tutarları arasındaki fark tespit edildi mi.
- Aynı dönemde aynı işyerinde bildirilmiş tanıkların listesi hazırlandı mı.
Usule Aykırı İşlem: Taraf ve Zorunlu Aşamalar
Bu dosyalarda sık görülen usul kusurları arasında Kurumun davada gerekli sıfatla yer almaması, işverenin tüzel kişiliğinin yanlış gösterilmesi ve zorunlu arabuluculuk kapsamındaki alacak taleplerinin bu aşama işletilmeden doğrudan dava konusu yapılması sayılabilir. Hizmet tespiti talebi ile işçilik alacakları farklı usul rejimlerine tabi olabildiğinden, iki talebin aynı dilekçede nasıl birleştirileceği baştan planlanmalıdır.
Kayıt Çelişkisi ve Bilirkişi Aşaması
Bilirkişi incelemesi, dosyaya sunulan kayıtların birbiriyle çelişmesi hâlinde belirleyici hâle gelir. Bu aşamada yapılabilecek en etkili hazırlık, çelişkinin nerede olduğunu rapor öncesinde açıkça göstermektir: hangi ay bildirilmemiş, hangi ödeme bordroda görünmemiş, hangi görev tanımı olay sonrası düzenlenen kayıtla uyuşmamaktadır. Rapora itiraz aşamasında genel ifadeler yerine bu somut noktalara dönülmesi, ek rapor talebinin karşılık bulma ihtimalini artırır.
Kısa Not
Sosyal güvenlik dosyaları çalışma dönemi, işyeri yapısı ve kayıt geçmişine göre farklı seyreder; buradaki başlıklar genel çerçeve sunar. Hak kaybı doğurabilecek süreler bulunduğundan, dosyanın belgeleriyle birlikte bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir.