Mobbing iddiaları, iş hukuku dosyaları içinde ispatı en zor olanlar arasındadır. Tek bir olay değil, süreklilik gösteren ve sistematik biçimde yürütülen bir davranış örüntüsü ortaya konmalıdır. Bu talepler işçi ile işveren arasındaki ilişkiden doğan tazminat niteliğinde olduğundan, 7036 sayılı Kanun kapsamında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Buradaki usul eksikliği, ispat gücü ne olursa olsun dosyayı baştan sakatlar.
Delil Kaydını Olay Sırasında Kurmak
Mobbing dosyalarında delil, çoğu zaman fesihten sonra toplanmaya çalışıldığı için kaybolur. Kayıt süreç içinde tutulmalıdır.
- Tarih, saat, yer ve tanık bilgisini içeren düzenli bir olay günlüğü
- Kurumsal e-posta yazışmaları, görev değişikliği bildirimleri, performans değerlendirme formları
- Görev tanımının fiilen daraltıldığını veya anlamsızlaştırıldığını gösteren kayıtlar
- Sağlık başvuruları, rapor ve tedavi belgeleri
- İşyeri içi etik hattı, insan kaynakları veya sendika kanalına yapılan başvurular ve verilen cevaplar
İşverenin Gözetim Yükümlülüğü
4857 sayılı İş Kanunu işverene işçiyi gözetme borcu yükler; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ise psikososyal riskleri de kapsayan bir önleme yükümlülüğü öngörür. Bu nedenle iddia yalnızca bireysel davranışa değil, bildirim yapıldığı hâlde işverenin önlem almamış olmasına da dayandırılmalıdır. İç başvuru yapılmış ve cevapsız bırakılmışsa, bu husus dosyanın en güçlü unsurlarından biri hâline gelir.
Fesih Kararının Zamanlaması
- Haklı nedenle derhal fesih düşünülüyorsa, kanunda öngörülen altı iş günlük ve her hâlde bir yıllık hak düşürücü süre gözetilir.
- Fesih bildiriminde sebep açık ve somut biçimde yazılır; genel ifadeler sonradan sebep genişletme tartışması doğurur.
- İstifa metni imzalatılmak istenirse imzadan önce hukuki değerlendirme yapılır.
- Fesih sonrası çalışma belgesi ve bordroların örnekleri temin edilir.
- 5510 sayılı Kanun kapsamındaki çıkış kodunun doğru bildirilip bildirilmediği kontrol edilir.
Arabuluculuk Son Tutanağında Dikkat Edilecekler
Son tutanak, açılacak davanın sınırını çizer. Mobbing kaynaklı manevi tazminat talebi tutanakta açıkça yazılmamışsa, dava aşamasında bu kalem bakımından dava şartının yerine getirilmediği ileri sürülebilir. Bu nedenle her talep kalemi ayrı satır hâlinde ve miktar belirtilerek kaydedilmelidir. İşverenin unvanı sicil kaydına uygun yazılmalı, alt işveren ilişkisi varsa taraflar eksiksiz gösterilmelidir.
Değerlendirme
Mobbing dosyalarında sonuç, olayların yoğunluğunu ve sürekliliğini gösteren kayıt düzenine bağlıdır. Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar; işyerinin yapısı, kayıtların niteliği ve fesih biçimi sonucu doğrudan etkileyeceğinden, adım atmadan önce dosyanın kendi koşullarına göre hukuki değerlendirme yaptırılması önerilir.