Mobbing iddiası, tek bir olaya değil tekrarlanan, sistematik ve yıldırma amacı taşıyan davranış örüntüsüne dayanır. Bu yapısal özellik, hem ispat biçimini hem de başvurulacak mercii etkiler: aynı olgu kümesi iş mahkemesinde tazminat, idari mercide teftiş, savcılıkta ise suç şikâyeti konusu olabilir. Bu rehber, bu üç kanalın görev ve yetki bakımından nasıl ayrıştırılacağını ele alır.
Talebin Niteliği Mercii Belirler
Kıdem ve ihbar tazminatı, fark ücret ya da haklı fesih iddiası 4857 ve 7036 sayılı Kanunlar çerçevesinde iş mahkemesinin görev alanındadır. Kişilik haklarının ihlaline dayanan manevi tazminat talebi de iş ilişkisinden kaynaklandığı ölçüde aynı mahkemede görülür. Buna karşılık hakaret, tehdit veya cinsel taciz boyutuna ulaşan davranışlar TCK kapsamında ayrı bir şikâyet konusudur ve ceza yargılamasının sonucu, hukuk davasında delil değeri taşıyabilir.
Yetki Kuralı ve Sözleşmeye Konulan Şartın Geçersizliği
İş uyuşmazlıklarında yetki, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesine göre belirlenir. Bu kural nispi değil, aksine sözleşmeyle değiştirilemeyecek niteliktedir; iş sözleşmesine konulan “uyuşmazlıklarda merkez adliyesi yetkilidir” türü kayıtlar bu nedenle sonuç doğurmaz. İşçinin fiilen çalıştığı şube ile şirket merkezi farklıysa, seçim hakkı davacıdadır.
Dava Şartı Arabuluculuk Kontrolü
İşçi alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri bakımından arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; kanun bazı talep türlerini bu kapsamın dışında bırakmıştır. Mobbing iddiasına bağlanan talebin hangi grupta yer aldığı dilekçe yazılmadan önce netleştirilmeli, aksi hâlde dava usulden reddedilebilir. Son tutanakta talep kalemlerinin açıkça sayılmış olması da sonraki aşamada kapsam tartışmasını önler.
Örüntüyü Görünür Kılan Delil Kurgusu
- Tarih, saat ve tanık bilgisiyle tutulan olay günlüğü
- Görev tanımındaki daralmayı gösteren organizasyon şeması ve yazışmalar
- Aynı dönemde artan tutanak, savunma istemi ve disiplin işlemleri
- İzin, rapor ve işyeri hekimi kayıtlarındaki değişim
- 6331 sayılı Kanun kapsamında psikososyal risklere ilişkin işverence alınan — ya da alınmayan — önlemler
Ses ve görüntü kayıtlarında hukuka uygunluk tartışması ayrıca değerlendirilmelidir; kendi aleyhine sürekli bir saldırıyı belgelemek amacıyla elde edilen kayıtlar ile sistematik izleme amacıyla oluşturulanların değeri aynı değildir.
İdari Kanalın Tamamlayıcı Rolü
Çalışma mevzuatı kapsamında yapılan teftiş başvurusu, dava öncesinde işyeri kayıtlarının resmî biçimde tespit edilmesini sağlayabilir. Bu kanal tazminat üretmez ancak ispat yükünü hafifleten belge üretir. SGK kayıtları ise fesih tarihi ve kod uyuşmazlıklarında bağımsız bir doğrulama kaynağıdır.
Her mobbing dosyası, işyerinin büyüklüğüne ve kayıt düzenine göre farklı bir ispat stratejisi gerektirir. Fesih ya da istifa kararı vermeden önce delillerin bir hukukçuyla birlikte gözden geçirilmesi, sonradan telafisi güç kayıpları önleyebilir.