İşe iade talebi, iş hukukunun en katı takvimlerinden birine tabidir. Feshin geçersizliği iddiası ne kadar güçlü olursa olsun, sürelerin veya başvuru sırasının kaçırılması davayı esasa girilmeden bitirir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde bu rehber, usule aykırı işlem riskini ispat yükü penceresinden ele alır.
Takvimin İki Kritik Halkası
İş güvencesi kapsamındaki işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; arabuluculuk bu davada dava şartıdır. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir. Bu iki halkadan biri kopduğunda dava usulden reddedilir. Fesih bildiriminin elden tebliğinde imza tarihi, e-posta ya da noter yoluyla bildirimde ise ulaşma tarihi esas alınacağından, bildirim belgesinin aslı ilk günden saklanmalıdır.
İspat Yükü Kimde?
İş güvencesi hükümleri, ispat yükünü işveren üzerinde toplar: feshin geçerli bir sebebe dayandığını işveren ispatlamakla yükümlüdür. İşçi ise feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Pratikte bu denge şu anlama gelir: işveren performans, ekonomik gereklilik veya davranış temelli fesih iddiasını somut, tarihli ve karşılaştırılabilir belgelerle desteklemek zorundadır. Genel nitelikli "verimsizlik" veya "uyumsuzluk" ifadeleri, ölçüm kriteri gösterilmediğinde ispat değeri taşımaz.
Feshin Şekil Şartları
- Fesih bildiriminin yazılı yapılması ve sebebin açık ve kesin biçimde gösterilmesi
- Davranış veya verimlilik temelli fesihlerde işçinin savunmasının alınmış olması
- Feshin son çare olduğu ilkesinin dosyada gösterilebilmesi
- İşletmesel karar iddiasında, kararın tutarlı biçimde uygulandığının belgelenmesi
- Aynı dönemde yeni işçi alımı yapılmışsa bunun açıklanabilir olması
Görevli ve Yetkili Mahkeme
İşe iade davasında görevli mahkeme iş mahkemesidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. İş sözleşmesine konulan ve işçi aleyhine yetkiyi daraltan kayıtlar, iş hukukunun koruyucu niteliği gereği sınırlı biçimde değerlendirilir. Alt işveren ilişkisi bulunan dosyalarda davanın asıl işverene de yöneltilmesi, hükmün icra kabiliyeti bakımından önem taşır.
Delil Toplamanın Doğru Sırası
Dava açıldıktan sonra istenecek deliller çoğu zaman işverenin elindedir. Bu nedenle dilekçede özlük dosyasının, puantaj ve bordro kayıtlarının, giriş-çıkış kayıtlarının, kurum içi yazışmaların ve varsa performans değerlendirme sisteminin celbi ayrı ayrı ve gerekçesiyle talep edilmelidir. Tanık listesinde hâlen çalışan işçilerin yer alması hâlinde beyanların değerlendirilmesinde dikkatli olunacağı bilinerek, tanık anlatımını destekleyecek yazılı delil aranmalıdır. SGK kayıtları ise fesih tarihi ve çıkış kodu yönünden bağımsız bir doğrulama sağlar.
Bu içerik genel bir yol haritası sunar; işyerinin büyüklüğü, işçinin kıdemi ve fesih gerekçesi sonucu belirgin biçimde değiştirir. Fesih bildirimini aldıktan sonra süre çok kısa olduğundan, değerlendirmenin ilk günlerde yapılması önem taşır.