Mobbing iddiası ile fazla mesai alacağı çoğu dosyada birlikte gündeme gelir, ancak ikisi farklı hukuki temellere ve farklı ispat mantığına dayanır. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar ekseninde bu rehber, talebin hangi mahkemede ve hangi ön aşamadan geçtikten sonra ileri sürüleceğini, usul sırasının bozulmasının hangi sonuçları doğurduğunu ele alır.
Önce Ön Şart: Hangi Talep Arabuluculuğa Tabi?
İşçi alacakları ve işe iade taleplerinde arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartı niteliğindedir; bu aşama atlanarak açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından bu şart uygulanmaz. Mobbing iddiası, sonucu itibarıyla manevi tazminat talebine dayanıyorsa bu ayrım önem kazanır; alacak kalemleriyle birlikte açılan dosyalarda hangi talebin hangi rejime tabi olduğu dilekçede ayrıştırılmalıdır. Arabuluculuk son tutanağının aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir.
Yetki Kuralı ve Sözleşmeyle Değiştirilememesi
İş uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, davalı işverenin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesidir. Bu kural işçi lehine korumacı niteliktedir; iş sözleşmesine konulan ve işçiyi başka bir ildeki mahkemeye yönlendiren yetki maddeleri, işçinin bu koruyucu düzenlemeden yararlanmasını engelleyemez. Görev bakımından ise iş mahkemesi yetkilidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi davaya bakar.
Mobbing İspatının Kendine Özgü Mantığı
Mobbing tek bir olayla değil, sistematik ve süreklilik gösteren davranış örüntüsüyle kurulur. Bu nedenle delil dosyası tek bir olayın etrafında değil, zaman çizelgesi etrafında toplanmalıdır:
- Tarih sırasına dizilmiş yazışmalar, görev değişiklikleri ve savunma istem yazıları.
- Aynı dönemde alınan sağlık raporları ve başvuru kayıtları.
- İşyerinde durumu bilen tanıkların, olayları tarihle eşleştirebilecek şekilde belirlenmesi.
- İşverene yapılan iç başvurular ve verilen cevaplar.
- Varsa iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamındaki bildirim ve kayıtlar.
Fazla Mesai: Kayıt Kimde, İspat Kimde?
Fazla çalışma iddiasında ilk bakılan yer işverenin tuttuğu kayıtlardır. İşyerinde giriş-çıkış kaydı, puantaj veya elektronik takip sistemi varsa bunların dosyaya getirtilmesi talep edilmelidir. Kayıt yoksa tanık beyanı devreye girer; ancak tanığın çalışma dönemi ile iddia edilen dönemin örtüşmesi gerekir. Ücret bordrolarında fazla mesai tahakkuku bulunması hâlinde, bu bordroların ihtirazi kayıtsız imzalanıp imzalanmadığı sonucu doğrudan etkiler. Banka hesap hareketleri ile bordro tutarlarının karşılaştırılması, çoğu dosyada tek başına belirleyici olur.
Usul Sırasının Bozulmasının Bedeli
Uygulamada en sık karşılaşılan usul hataları; arabuluculuk tutanağında tarafların ve talep kalemlerinin eksik gösterilmesi, ıslah imkânının bilirkişi raporu sonrasında zamanında kullanılmaması ve zamanaşımı def'ine karşı hazırlıksız kalınmasıdır. Talep kalemleri arabuluculuk aşamasında kapsam dışı bırakılmışsa, dava aşamasında bu kalem için ayrıca sorun doğabilir.
Bu içerik genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; çalışma biçimi, fesih gerekçesi ve işyerindeki kayıt düzeni sonucu değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız uygun olur.