İş sözleşmesi feshedildiğinde işçinin önünde birbirinden farklı iki hedef bulunur: işe geri dönmek ya da kıdem ve ihbar tazminatı başta olmak üzere alacaklarını tahsil etmek. 4857 ve 7036 sayılı kanunlar ile sosyal güvenlik yönünden 5510, iş sağlığı boyutunda 6331 sayılı düzenlemeler bu süreci şekillendirir. İki talebin usulü aynı değildir ve karıştırıldığında dava esasa girilmeden reddedilebilir.
Arabuluculuk: Her İki Yolda da Ön Koşul
Hem işe iade talebi hem de kıdem, ihbar, fazla mesai gibi işçilik alacakları için arabulucuya başvuru dava şartıdır. Arabuluculuk son tutanağının dava dilekçesine eklenmemesi, davanın usulden reddine yol açar. Üstelik işe iade bakımından arabulucuya başvuru süresi fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işler ve kaçırıldığında bu hak tümüyle sona erer; alacak talepleri ise zamanaşımı süresi içinde ileri sürülebilir. Bu asimetri, iki talebin takvimini ayrı yönetmeyi zorunlu kılar.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Uyuşmazlık iş mahkemesinde görülür; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetki yönünden davalı işverenin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesi seçilebilir. İşçi lehine öngörülen bu seçenek nedeniyle, şirket merkezi başka ilde olsa da fiilen çalışılan yerde dava açılabilir; ancak çalışma yerinin bordro, SGK kaydı veya işyeri sicili ile belgelenmesi gerekir.
Fesih Bildirimindeki Usul Sakatlıkları
- Fesih sebebinin yazılı olarak ve açık şekilde bildirilmemesi.
- Performans ya da davranış kaynaklı fesihlerde savunma alınmamış olması.
- Fesih sebebi olarak gösterilen olgunun sonradan değiştirilmesi.
- Feshin son çare olduğu ilkesi kapsamında başka bir pozisyonda değerlendirme yapılmaması.
Kıdem Hesabında Tartışmayı Belirleyen Kalemler
- Giydirilmiş ücretin belirlenmesi: yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödenen primler hesaba dâhil edilir.
- Hizmet süresinin kesintili olup olmadığı; aynı işverene ait farklı şirketlerde geçen sürelerin birleştirilmesi.
- Bordroda görünen ücret ile fiili ücret farkı; banka kayıtları ve tanık beyanı burada belirleyicidir.
- İbraname bulunuyorsa geçerlilik koşullarının incelenmesi.
İki Talebin Sırası
İşe iade davası kazanıldığında doğacak sonuçlar, kıdem ve ihbar tazminatı taleplerini etkiler. Bu nedenle her iki talebin aynı anda ve birbiriyle çelişmeyecek biçimde kurgulanması gerekir. İşe iade istenirken aynı dilekçede koşulsuz kıdem talebinde bulunmak, feshin kabul edildiği yönünde yorumlanma riski taşır.
Bu açıklamalar genel niteliktedir; fesih türü, işyerindeki işçi sayısı ve kıdem süresi sonucu değiştirebilir. Fesih bildirimini aldıktan sonra vakit kaybetmeden hukuki değerlendirme almanız önemlidir.