İş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce tamamlanması gereken adımlar, uyuşmazlığın muhatabına göre değişir. İşverene karşı ileri sürülen bir talep ile Sosyal Güvenlik Kurumuna yöneltilen bir talep aynı usule tabi değildir. Bu ayrımın atlanması, kıdem hesabı ne kadar doğru yapılırsa yapılsın dosyanın dava şartı yokluğundan reddine yol açabilir.
Dava Öncesi Zorunlu Adım Hangisi?
- İşçi ve işveren arasındaki kanuna, iş sözleşmesine veya toplu iş sözleşmesine dayanan alacak ve tazminat talepleri ile işe iade istemlerinde 7036 sayılı Kanun uyarınca arabuluculuk dava şartıdır.
- İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu davaları bu dava şartının dışındadır; burada 6331 kapsamındaki yükümlülükler esas tartışma konusu olur.
- SGK'ya karşı açılacak davalarda ise önce Kuruma başvurulması dava şartı olarak öngörülmüştür. Hizmet tespiti gibi Kurumun taraf olduğu davalarda bu adım atlanamaz.
Görev ve Kesin Yetki
Görevli mahkeme iş mahkemesidir; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetki bakımından ise 7036 sayılı Kanunda davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi yetkili kılınmış ve bu yetki kuralının aksine yapılan sözleşmelerin geçersiz olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla iş sözleşmesine konulan yetki kaydı, işçiyi başka bir şehre zorlayan bir sonuç doğurmaz.
Kıdem Hesabında Tartışmayı Belirleyen Kalemler
- Hizmet süresinin başlangıcı: SGK giriş tarihi ile fiilî çalışmanın başladığı tarihin farklı olduğu dosyalarda hizmet tespiti gündeme gelir.
- Giydirilmiş brüt ücret: yol, yemek, ikramiye ve düzenli sosyal yardımların hesaba dâhil edilip edilmeyeceği.
- Aralıklı çalışmalarda daha önce kıdem tazminatı ödenip ödenmediği ve ibranamenin kapsamı.
- Kıdem tazminatı tavanının uygulanacağı dönem.
- 4857 kapsamındaki fesih sebebinin niteliği; haklı fesih iddiasının hangi tarafa ait olduğu.
Süre Yönetimi
Kıdem ve ihbar tazminatı bakımından beş yıllık zamanaşımı süresi öngörülmüştür; buna karşılık işe iade talebi çok daha kısa ve hak düşürücü nitelikte bir süreye bağlıdır. 5510 kapsamındaki idari nitelikli işlemlere itirazlar ise kendi özel süreleriyle işler. Bu üç takvimin tek tabloda tutulmaması, en sık karşılaşılan usul kaybıdır.
İş dosyalarında hesap tablosu kadar, o tabloya hangi kapıdan girildiği de önem taşır. Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; çalışma düzeni ve fesih biçimi sonucu değiştirebileceğinden somut dosyada hukuki destek alınması yerinde olur.