İşçilik alacağı dosyalarında ilk kritik eşik mahkeme değil, arabuluculuk masasıdır. 7036 sayılı Kanun uyarınca kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ve işveren alacağı ile tazminat talepleri bakımından arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Bu aşamada verilen kararlar, açılacak davanın yetkisini ve kapsamını da baştan şekillendirir.
Arabuluculuk Başvurusunda Yetki
Arabuluculuk başvurusu, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer arabuluculuk bürosuna yapılır. Yanlış büroya yapılan başvuru, sonradan yetki itirazına konu olabilir ve son tutanağın geçerliliğini tartışmalı hâle getirir. Birden fazla işveren varsa, başvurunun hepsine yöneltilmesi gerekir; aksi hâlde dava aşamasında bazı davalılar yönünden dava şartı eksikliği doğar.
Son Tutanağın Dava Dilekçesine Etkisi
Anlaşmama ile sonuçlanan son tutanakta talep kalemlerinin nasıl yazıldığı önemlidir. Tutanakta hiç yer almayan bir alacak kalemi için doğrudan dava açılması, o kalem bakımından dava şartının yerine getirilmediği sonucunu doğurabilir. Kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin ve ulusal bayram alacakları başvuru metninde tek tek sayılmalıdır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Görev: iş mahkemesi; iş mahkemesi kurulmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi.
- Yetki: davalı gerçek veya tüzel kişinin dava tarihindeki yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi.
- Birden fazla davalı varsa, herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi tercih edilebilir.
- İş sözleşmesindeki yetki kayıtları, işçi aleyhine sonuç doğurduğu ölçüde bağlayıcı kabul edilmez.
4857, 5510 ve 6331 Kesişimi
Aynı olay hem işçilik alacağı hem sosyal güvenlik hem de iş sağlığı ve güvenliği boyutuna dokunabilir. Hizmet tespiti talepleri 5510 sayılı Kanun ekseninde ayrı bir usule tabidir ve kurumun davaya dahli gerekir. İş kazası kaynaklı taleplerde 6331 sayılı Kanun kapsamındaki yükümlülüklere ilişkin kayıtlar, kusur incelemesinin çekirdeğini oluşturur. Bu üç eksenin tek dilekçede toplanması her zaman lehe değildir; ispat rejimleri farklıdır.
Anlaşmak mı, Dava Açmak mı?
Arabuluculukta yapılan anlaşma, icra edilebilirlik bakımından güçlü bir sonuç doğurur ve süreci kısaltır. Buna karşılık geniş ibare içeren anlaşma metinleri, tutanakta yazmayan alacaklar bakımından da sonuç doğurabileceğinden dikkatle okunmalıdır. Bordro, puantaj ve giriş çıkış kayıtları elde değilse, anlaşma öncesinde bu belgelerin temini için ek süre istenmesi çoğu zaman daha isabetlidir.
Yukarıdaki çerçeve geneldir; çalışma süresi, işyeri kayıtlarının durumu ve fesih biçimi değiştiğinde strateji de değişir. Kendi belgelerinizle birlikte bir değerlendirme yaptırmanız faydalı olacaktır.