Fazla çalışma alacağı, işçilik dosyalarının en çok tartışılan kalemidir; çünkü hem ispatı işçiye düşer hem de hesabı küçük ayrıntılara duyarlıdır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun çizdiği çalışma süresi rejimi ile 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun öngördüğü zorunlu arabuluculuk birlikte işlediğinden, hazırlığın dava öncesinde tamamlanması gerekir.
Arabuluculuk Başvurusunu Talep Listesiyle Yapmak
Başvuru formunda talepler tek satırda "işçilik alacakları" biçiminde yazıldığında, sonradan hangi kalemin görüşüldüğü tartışmalı hâle gelir. Fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil alacakları ayrı ayrı yazılmalıdır. Anlaşmama tutanağında da bu kalemlerin göründüğünden emin olunmalıdır; dava şartının hangi talep bakımından yerine geldiği buradan denetlenir.
Çalışma Süresini Belgeye Bağlamak
İspat gücü en yüksek kayıtlar, işverenin kendi tuttuğu belgelerdir. Bu nedenle dosyaya öncelikle şunlar istenmelidir:
- Puantaj ve vardiya çizelgeleri
- Giriş çıkış turnike veya kart okuma kayıtları
- Bordrolar ve varsa fazla mesai tahakkuk satırları
- Servis, yemek veya mesai onay yazışmaları
- Şirket içi iletişim kayıtları ve görev talimatları
Bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyorsa savunmanın yönü değişir; bu durumda hangi dönemin ödendiği ve ödemenin hangi saatleri karşıladığı ayrıca gösterilmelidir.
Tanık Anlatımını Somutlaştırmak
Tanık beyanı bu dosyalarda belirleyicidir ancak genel ifadeler değer taşımaz. Tanığın hangi dönemde, hangi birimde ve hangi vardiyada çalıştığı; işçiyi hangi saatlerde gördüğü net biçimde ortaya konmalıdır. Tanığın kendi açtığı bir dava bulunup bulunmadığı da baştan bilinmeli, karşı tarafın bu yöndeki itirazına hazırlıklı olunmalıdır.
Hesabın Yapısını Baştan Kurmak
Talep, haftalık çalışma süresinin aşıldığı dönemler üzerinden dönemsel olarak kurulmalıdır. Ara dinlenme sürelerinin düşülmesi, izinli ve raporlu günlerin ayrılması ve ücretin hangi dönemde ne olduğunun gösterilmesi hesabın omurgasıdır. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet kayıtları da dönem tespiti bakımından dosyaya alınmalıdır. İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 6331 sayılı Kanun kapsamındaki kayıtlar, çalışma düzenini gösteren yan delil olarak işlev görebilir.
Arabuluculukta Anlaşmak ile Davaya Gitmek Arasında
Anlaşma metni imzalanırken en kritik nokta, ibra kapsamının genişliğidir. "Tüm haklarımdan feragat" biçimindeki ifadeler, henüz hesaplanmamış kalemleri de kapsayacak biçimde okunabilir. Bu nedenle anlaşma yapılacaksa, kapsam dışında bırakılan talepler açıkça sayılmalıdır. Davaya gidilecekse, belirsiz alacak veya kısmi dava tercihinin faiz ve harç sonuçları önceden değerlendirilmelidir.
Bu metin genel bir çerçeve sunar. Çalışma düzeni, iş kolu ve kayıt yapısı dosyadan dosyaya değiştiğinden, hesabın kişinin kendi belgeleri üzerinden kurulması gerekir.