Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen unsur, çoğu zaman hukuki argümandan çok kayıt dışı kalan dönemin nasıl ispatlanacağıdır. Bu rehber, ispat ekseninde Kuruma başvuru basamağını ve dava öncesi hazırlığı adım adım ele alır.
Kurum İşlemine Karşı İdari Basamağı Atlamamak
Prim borcu, hizmet birleştirme, emeklilik talebinin reddi veya iş kazası bildirimine ilişkin işlemlerde, doğrudan dava yerine önce Kuruma yazılı itiraz yolunun kullanılması dosyanın çerçevesini netleştirir. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki işlemlerde itiraz dilekçesi, hangi hizmet dönemine ve hangi belgeye itiraz edildiğini açıkça göstermelidir. Genel ifadelerle yazılan itirazlar, aynı gerekçeyle tekrar reddedilmeye açıktır.
Hizmet Tespitinde İspat Yükü ve Delil Sırası
Çalışmanın varlığını ileri süren tarafın, sigortasız geçtiği iddia edilen dönemi somutlaştırması beklenir. Delil sıralaması genellikle şu şekilde kurulur:
- İşyeri kayıtları: puantaj, ücret bordrosu, işe giriş bildirgesi, servis ve yemek listeleri
- Resmî kurum kayıtları: vergi dairesi, meslek odası, belediye ruhsat kayıtları
- Banka hesap hareketleri ve ücret ödemelerine dair dekontlar
- Aynı dönemde aynı işyerinde sigortalı olarak çalışmış komşu işyeri tanıkları
Bu tür davalarda hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren işleyen hak düşürücü süre gündeme gelebildiğinden, dönemin başlangıç ve bitiş tarihleri baştan doğru saptanmalıdır.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıtlarının Rolü
İş kazası ve meslek hastalığı dosyalarında 6331 sayılı Kanun kapsamında tutulması gereken risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım tutanakları belirleyici olur. Bu belgelerin bulunmaması, işverenin özen yükümlülüğü tartışmasında aleyhe bir gösterge olarak değerlendirilebilir.
Arabuluculuk: Hangi Talep Kapsamda
4857 ve 7036 sayılı kanunlar çerçevesinde işçi ile işveren arasındaki pek çok alacak talebi için arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık Kuruma yöneltilen bazı talepler bu kapsamda değildir. Talebin niteliği yanlış belirlendiğinde, dosya usulden reddedilerek zaman kaybı yaşanır. Bu nedenle dilekçe hazırlanmadan önce, her talep kalemi için muhatabın işveren mi Kurum mu olduğu ayrı ayrı işaretlenmelidir.
Uzlaşma Değerlendirmesi
Arabuluculuk masasında yapılan anlaşmanın hangi dönemleri ve hangi alacak kalemlerini kapsadığı tutanağa ayrık biçimde yazılmalıdır; kapsamı belirsiz bir anlaşma metni, sonradan açılacak dava bakımından tartışma doğurur.
Yukarıdaki açıklamalar yol gösterici niteliktedir. Her çalışma ilişkisinin kayıt durumu farklı olduğundan, dosyanıza özgü değerlendirme için hukuki destek almanız uygun olacaktır.