Bir işçilik alacağı dosyasında kıdem hesabı ne kadar titiz yapılırsa yapılsın, talep hatalı mercie yöneltildiğinde hem zaman hem de çoğu kez hakkın kendisi kaybedilir. Bu rehber; 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile 5510 ve 6331 sayılı kanunların kesiştiği alanda, başvurunun nereye ve hangi sırayla yapılacağını netleştiren bir kontrol listesi sunar.
Talep Kalemlerini Yol Ayrımına Göre Ayrıştırın
İlk adım, tek bir "işçilik alacağı" başlığı altında toplanmış talepleri birbirinden ayırmaktır. Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, yıllık izin ücreti ve ödenmeyen ücret sözleşme ilişkisinden doğar; muhatap işverendir. Buna karşılık hizmet süresinin kuruma bildirilmemesi, prim gün sayısı veya emeklilik şartlarına ilişkin uyuşmazlıklarda karşı taraf çoğu zaman işveren değil sosyal güvenlik kurumudur ve dosyanın kurgusu tümüyle değişir.
- Sözleşmeden doğan alacaklar: muhatap işveren, yol iş mahkemesi.
- Hizmet tespiti ve prim uyuşmazlıkları: kurumun da taraf gösterilmesi gereken davalar.
- Kamu görevlisi statüsü: memur ilişkisi varsa idari yargı gündeme gelir.
- İş sağlığı ve güvenliği yaptırımları: idari para cezalarının itiraz yolu tazminat davasından bağımsızdır.
Arabuluculuk Basamağını Atlamayın
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri bakımından arabulucuya başvurmak dava açmadan önceki zorunlu aşamadır. Bu aşama atlanarak açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Uygulamada asıl kayıp, ret kararının kendisinden çok, arada geçen sürede zamanaşımı ve delil erişiminin zayıflamasıdır. Son tutanağın anlaşmama sonucuyla ve talep kalemleri açıkça yazılarak düzenlenmesi, sonraki dava dilekçesinin kapsamını doğrudan belirler.
Kıdem Hesabını Belgeye Bağlayın
- Giriş ve çıkış tarihlerini kurum kayıtları ile işyeri kayıtları arasında karşılaştırın.
- Giydirilmiş ücrete dâhil edilecek yol, yemek ve ikramiye gibi kalemleri ayrı ayrı belgelendirin.
- Aralıklı çalışma varsa her dönemi bağımsız değerlendirip birleştirme koşullarını not edin.
- Fesih iradesinin kimden geldiğini ve gerekçesini yazılı olarak sabitleyin.
- Banka hesap hareketlerini bordro ile satır satır eşleştirin.
Merci Hatası Yapıldıysa Zinciri Nasıl Kurtarırsınız
Görevsizlik veya yetkisizlik kararı verildiğinde dosya kendiliğinden doğru mahkemeye gitmez; kararın kesinleşmesinin ardından kanunda öngörülen iki haftalık süre içinde başvuru yapılması gerekir. Bu süre kaçırıldığında dava açılmamış sayılır ve ilk başvurunun sağladığı tarih koruması ortadan kalkar. Bu nedenle karar tebliğ edildiği anda, hangi mahkemeye ne zamana kadar başvurulacağı takvime işlenmelidir.
Buradaki değerlendirmeler genel nitelikte olup her dosyanın çalışma biçimi, fesih tarihi ve belge düzeni sonucu değiştirebilir. Kendi olayınıza ilişkin adım atmadan önce dosyanızı bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz yerinde olur.