İş ilişkisi sona erdiğinde talep edilen alacakların büyük bölümü, doğrudan hesap tekniğine bağlıdır. Ancak hesabın kendisi tartışmalı hâle gelmeden önce çözülmesi gereken bir sorun vardır: hesabın dayandığı verilerin ispatlanabilir olması. 4857, 7036 ve 5510 sayılı düzenlemelerin uygulama alanına giren bu rehber, kıdem hesabı özelinde belge düzenini ele alır.
Hesabın Dayandığı Üç Veri
Kıdem tazminatı hesabı özünde üç girdiye dayanır: çalışma süresi, fesih anındaki giydirilmiş ücret ve feshin niteliği. Bu üç veriden herhangi biri tartışmalı olduğunda, hesap raporu da tartışmalı hâle gelir. Dosyayı hazırlarken önce bu girdilerin her biri için ayrı bir belge kümesi oluşturulmalıdır.
Ücretin Gerçek Tutarını Göstermek
Uygulamadaki en yaygın uyuşmazlık, kayıtlarda görünen ücret ile fiilen ödenen ücret arasındaki farktır. Bordroda düşük gösterilen ücretin ispatı için şu kayıtlar önem taşır:
- Banka hesap hareketleri ve ödemenin düzenli tekrar eden tutarı.
- Yan haklara ilişkin kayıtlar: yol, yemek, ikramiye, prim ödemeleri.
- Aynı işyerinde benzer görevde çalışanların beyanları ve meslek kuruluşu ücret araştırmaları.
- İşe giriş yazışmaları, teklif mektupları ve görev tanımı belgeleri.
Bordroda imza bulunması hâlinde karşı ispat daha güçtür; bu nedenle imzalı bordroların içeriği baştan incelenmelidir.
Feshin Niteliğini Kayda Geçirmek
Kıdem tazminatına hak kazanılması feshin nasıl gerçekleştiğine bağlı olduğundan, fesih anına ilişkin kayıt kritik önemdedir. İşçi tarafından haklı nedenle yapılan fesihlerde gerekçe yazılı olarak bildirilmemişse, sonradan ileri sürülen nedenler tartışma konusu olur. İşveren feshinde ise tutanakların düzenlenme tarihleri ile bildirim tarihleri arasındaki uyum incelenir.
Delil Eksikliğinin Hesaba Yansıması
- Fazla çalışma iddiası var, ancak giriş çıkış kaydı, servis listesi ya da vardiya çizelgesi yok.
- Yıllık izin kullanımı tartışmalı, fakat izin defteri veya imzalı talep formu sunulamıyor.
- Çalışma süresi kesintili görünüyor, ancak aradaki dönem için sigorta hizmet dökümü değerlendirilmemiş.
- Ücret alacağı isteniyor, buna karşılık ödemelerin hangi ay için yapıldığı açıklanmamış.
Arabuluculuk Görüşmesine Hesapla Gitmek
Dava şartı niteliğindeki arabuluculuk aşamasına, sayısal dayanağı olmayan bir taleple gitmek çoğu zaman süreci uzatır. Görüşme öncesinde kalem kalem hazırlanan bir hesap tablosu, hem müzakerenin zeminini kurar hem de anlaşmama hâlinde dava dilekçesinin iskeletini oluşturur. Tabloda her kalemin yanına dayanak belge adının yazılması yararlıdır.
Bu açıklamalar genel çerçeveyi göstermek içindir; işkolu, çalışma düzeni ve fesih biçimi sonucu değiştirebilir. Belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz, eksik kalan kayıtları süre dolmadan tamamlamanızı sağlar.