İşe iade talebi, iş hukukunun en katı takvimine sahip süreçlerinden biridir. Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvuru zorunludur ve hem başvuru hem dava için birbirini izleyen kısa süreler işler. Aşağıda 4857, 7036, 5510 ve 6331 çerçevesinde merci ve takvim analizi yer almaktadır.
Önce kapsam: iş güvencesinden yararlanıyor musunuz?
- İşyerinde çalışan sayısının kanunda aranan eşiği karşılaması (aynı işverenin aynı iş kolundaki işyerleri birlikte değerlendirilir).
- İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması.
- Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışılması.
- İşveren vekili konumunda olmamak.
Bu koşullardan biri karşılanmıyorsa talep işe iade değil, kötüniyet tazminatı veya sendikal tazminat gibi başka bir hukuki temele oturur; bu ayrım baştan yapılmazsa dava yanlış talep üzerine kurulur.
Takvim: bir ay ve iki hafta
- Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur.
- Taraflar anlaşamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
- Arabuluculuk son tutanağının dava dilekçesine eklenmemesi hâlinde verilen kesin süre içinde eksik tamamlanmazsa dava usulden reddedilir.
Fesih bildiriminin tebliğ tarihi ile işten fiilen ayrılma tarihi çoğu zaman aynı gün değildir; süre, bildirimin tebliğine bağlanır. Bildirim yazılı yapılmamışsa süre başlangıcı ayrı bir ispat sorununa dönüşür.
Yetki: arabuluculukta ve mahkemede
İş uyuşmazlıklarında yetkili mahkeme, davalı işverenin dava tarihindeki yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir. İşçi aleyhine bu kuralı değiştiren yetki sözleşmeleri geçersizdir. Aynı yetki kuralı arabuluculuk bürosu bakımından da geçerlidir; yetkisiz büroda yürütülen sürece karşı yetki itirazı yapılırsa süreç tekrarlanmak zorunda kalır ve iki haftalık dava süresi baskı altına girer.
Karar kesinleştikten sonra ne yapılmalı?
İşe iade kararı kesinleştiğinde işçi, kanunda öngörülen iş günü içinde işverene başvurmak zorundadır. Bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir ve kazanılmış hüküm işlevsiz kalır. Başvuru üzerine işveren belirlenen süre içinde işe başlatmazsa, işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücreti gündeme gelir. Başvurunun noter aracılığıyla veya iadeli taahhütlü yapılması, sonraki aşamada ispat kolaylığı sağlar.
Sık yapılan usul hataları
- Arabuluculuk başvurusunun işveren yerine yalnızca alt işveren ya da grup şirketine yöneltilmesi.
- Son tutanakta anlaşılamayan hususların net yazılmaması.
- İşe iade ile birlikte kıdem-ihbar alacaklarının aynı dosyada ve çelişkili biçimde talep edilmesi.
- SGK çıkış kodunun ve fesih gerekçesinin dosyaya hiç eklenmemesi.
Bu açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir; işyeri yapısı ve fesih gerekçesi sonucu belirgin biçimde değiştirebileceğinden, süreler işlemeye başlamışken hukuki destek almak önem taşır.