Mobbing dosyalarında çalışanın en çok zarar gördüğü an, olayların yaşandığı dönem değil, iş akdinin sona erdiği andır. Baskı altındaki çalışan çoğu zaman "artık dayanamıyorum" diyerek istifa dilekçesi yazar; bu tek belge, kıdem tazminatı da dahil pek çok alacağı tartışmalı hâle getirir. Bu rehber, mobbing iddiasını kıdem ve diğer alacak hesabını koruyacak biçimde nasıl kurgulamak gerektiğini anlatır.
Fesih Türünü Doğru Seçmek
4857 sayılı İş Kanunu'nda işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı, işverenin veya işveren adına hareket edenlerin işçinin onuruna dokunan davranışları ile çalışma koşullarının uygulanmaması hâllerini kapsar. Mobbing iddiası, kural olarak bu çerçevede değerlendirilir. Kritik ayrım şudur: istifa, kıdem tazminatı bakımından işçiyi zayıf konuma düşürürken; haklı nedene dayalı fesih, gerekçesi ispatlandığında kıdem tazminatını korur. Bu nedenle fesih bildirimi, hiçbir zaman "kendi isteğimle ayrılıyorum" ifadesiyle değil, dayanılan olayları tarih ve olay bazında sayan bir metinle yapılmalıdır.
Delil Toplama Kontrol Listesi
- Süreklilik: Mobbing tek bir olayla değil, sistematik ve süregelen davranışla ortaya konur; bu nedenle tarihli bir olay günlüğü tutulmalıdır.
- Yazılı iz: Kurumsal e-posta, görev yazışmaları, mesai çizelgeleri, ani görev yeri veya unvan değişikliği yazıları.
- Tanık: Aynı birimde çalışan ve hâlâ istihdamda olmayan kişilerin beyanı pratikte daha güçlü sonuç verir.
- Sağlık kaydı: Rapor ve tedavi belgeleri, iddia ile sonuç arasındaki bağı destekler.
- Kurum içi başvuru: İşverene yapılmış yazılı şikâyet ve verilen cevap, süreklilik unsurunu güçlendirir. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri de bu noktada gündeme gelebilir.
Uzlaşma ve Dava Kararı: Arabuluculuk Tutanağının Kapsamı
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca işçilik alacaklarında arabuluculuk dava şartıdır. Buradaki risk iki yönlüdür. Birincisi, arabuluculuk aşamasında düzenlenen tutanakta "tüm işçilik alacakları" bakımından anlaşıldığının yazılması hâlinde, sonradan hesaplanan fark alacaklar için dava yolu pratikte kapanabilir. İkincisi, işe iade talebi için öngörülen başvuru süresi, alacak müzakereleri sürerken dolabilir. Doğru yaklaşım, arabuluculuk görüşmesine girmeden önce alacak kalemlerinin ayrı ayrı hesaplanması ve tutanakta hangi kalemlerde anlaşıldığının, hangilerinin saklı tutulduğunun tek tek yazılmasıdır.
Kıdem Hesabında Sık Yapılan Hatalar
- Giydirilmiş ücret yerine çıplak ücret esas alınması; yol, yemek, ikramiye ve düzenli primlerin hesaba katılmaması.
- Sigortalı görünen ücret ile fiilen ödenen ücret farkının belgelendirilmemesi (banka kayıtları, meslek kuruluşu ücret araştırması).
- Aynı işverene bağlı farklı şirketlerde geçen sürelerin birleştirilmemesi.
- Fazla mesai ve hafta tatili alacaklarının, kıdemden bağımsız ayrı zamanaşımı rejimine tabi olduğunun gözden kaçması.
- 5510 sayılı Kanun bakımından hizmet tespiti gerekiyorsa, bu davanın ayrıca açılması gerektiğinin fark edilmemesi.
Kapanış
Mobbing dosyalarında sonuç, çoğu zaman yaşananların ağırlığından çok, ayrılık anında yazılan tek bir cümleye bağlıdır. Buradaki bilgiler geneldir; iş yerinizdeki koşullar, ücret yapısı ve fesih tarihi farklı bir hesaplama gerektirebileceğinden, istifa dilekçesi yazmadan önce bir hukukçuya danışılması yerinde olacaktır.