Mobbing, işyerinde bir veya birden çok kişi tarafından, başka bir kişiye yönelik sürekli, sistematik ve süreklilik arz eden psikolojik şiddet veya yıldırma davranışlarıdır.
Mobbingin Unsurları
- Süreklilik: En az 6 ay süreyle, haftada bir kez gibi sistematik tekrar
- Kasıt: Mağduru rahatsız etme, dışlama amacı
- Hiyerarşik veya yatay ilişki: Üst-ast veya iş arkadaşları arasında
- Mağdurun olumsuz etkilenmesi: Psikolojik, fiziksel sağlık etkileri
Mobbing Davranış Örnekleri
- Sürekli eleştirme, küçük düşürme
- Görev verilmemesi veya altında çalışılan göreve indirilme
- İletişimin kesilmesi (sessiz kalma, görmezden gelme)
- Toplantılara çağırılmama
- Kasıtlı olarak imkansız hedefler verilme
- Dedikodu yayma
- Kişisel saldırı (giyim, fiziksel görünüm)
- Aşırı yük bindirme veya hiç iş vermeme
Hukuki Çerçeve
- Anayasa m.17: Kişinin maddi-manevi varlığını koruma
- İş K. m.5: Eşit davranma yükümlülüğü
- TBK m.49: Haksız fiil sorumluluğu
- TBK m.417: İşverenin işçiyi koruma yükümlülüğü
- 6331 sayılı İSG Kanunu: Çalışan sağlığı (psikososyal riskler dahil)
Mağdurun İspat Yükü
Mobbingin ispatı zordur; delil zinciri oluşturmak gerekir:
- E-postalar, mesajlar (WhatsApp, Skype, Slack)
- Performans değerlendirmelerindeki tutarsızlıklar
- Tanık beyanları (mümkünse iş arkadaşları)
- Tıbbi raporlar (depresyon, anksiyete, uyku bozukluğu)
- Psikiyatrik tedavi belgeleri
- Şirkete yapılmış iç şikâyet kayıtları
- Performans/disiplin notları
Yargıtay 9. HD ve 22. HD İçtihadı
Yargıtay 9. HD pek çok kararda, mobbingin "süreklilik" niteliği taşıması, ispatının çok yönlü deliller ve Adli Tıp Kurumu raporu ile desteklenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Tek tük olaylar mobbing oluşturmaz.
Kapsam notu: Yukarıdaki değerlendirme, belirli bir karara atıf yapmak yerine uygulamada yerleşik hâle gelmiş genel yaklaşımı özetlemektedir; bu nedenle esas ve karar numarası verilmemiştir. Somut bir dosyada emsal karara dayanılacaksa, ilgili kararın esas ve karar numarasıyla Yargıtay Karar Arama üzerinden teyit edilmesi ve tam metninin incelenmesi gerekir. Her dosyanın olgu örgüsü farklı olduğundan kararların somut olaya uygulanışı dosyaya özgüdür.
22. HD, mobbing nedeniyle iş sözleşmesini fesheden işçinin "haklı sebeple fesih" hakkını kullandığını, bu nedenle kıdem ve ihbar tazminatına ek manevi tazminat talep edebileceğini benimsemektedir.
Mağdurun Yapması Gerekenler
- Tüm olayları tarih ve yer belirterek yazılı kayıt altına alın
- Yazışmaları/mesajları kaydedin
- İş arkadaşlarından tanıklık alın
- Şirketin İK departmanına yazılı şikâyet verin
- Psikiyatri / psikoloji uzmanına başvurun, rapor alın
- Önemsenmezse arabuluculuk ve sonra iş mahkemesinde dava
- Kadın iseniz veya 6284 sayılı Kanun kapsamına giriyorsa ŞÖNİM'e başvuru
Tazminat Türleri
- Manevi tazminat: Mağdurun yaşadığı acı, ızdırap karşılığı
- Maddi tazminat: Tedavi giderleri, kazanç kaybı
- Kıdem-ihbar tazminatı: Mobbing nedeniyle haklı fesih kullanılırsa
Görevli Mahkeme
- Görevli: İş Mahkemesi
- Zamanaşımı: 10 yıl (haksız fiil)
Mobbing dosyaları hassas, çok delilli ve uzun süreli süreçlerdir; iş hukuku alanında deneyimli avukat desteği önemlidir.