Kıdem tazminatı hesabı, ilk bakışta çalışma süresi ile giydirilmiş brüt ücretin çarpımından ibaret görünür. Uygulamada ise hesabı bozan asıl unsur, SGK kayıtları ile fiilî çalışmanın örtüşmemesidir: eksik gün bildirimi, ücretin asgari ücret üzerinden gösterilmesi veya işyeri sicil numarasının değişmesi, hem tazminat tutarını hem de emeklilik hakkını etkiler. Bu rehber, SGK uyuşmazlığı ile kıdem hesabının kesiştiği noktalardaki riskleri ve anlaşma yoluna gitmenin sınırlarını ele alıyor.
Hesabı Bozan Kayıt Sorunları
- Eksik gün bildirimi: Tam zamanlı çalışıldığı hâlde ayda daha az gün bildirilmesi, kıdem süresini kâğıt üzerinde kısaltır.
- Ücretin düşük gösterilmesi: Bordroda asgari ücret, elden ödeme farkı; bu durumda gerçek ücretin ispatı ayrı bir mesele hâline gelir.
- İşyeri devri ve alt işveren değişimi: Sicil numarası değişse de aynı işte kesintisiz çalışma varsa kıdem birleştirilerek hesaplanır.
- Aralıklı çalışmalar: Aynı işverende kesintili dönemler, çıkışta tazminat ödenip ödenmediğine göre farklı sonuç doğurur.
- Ücret ekleri: Yol, yemek, ikramiye ve düzenli primlerin giydirilmiş ücrete dâhil edilip edilmediği.
Hizmet Tespiti Davası ile İşçilik Alacağı Davasının İlişkisi
Kayıtlardaki eksiklik giderilmeden yapılan bir kıdem hesabı, düşük çıkacaktır. Bu nedenle iki yol birlikte planlanmalıdır: hizmet tespitiyle sürenin ve ücretin gerçek hâline getirilmesi, ardından bu veriye dayalı alacak hesabı. Hizmet tespiti davalarında SGK'nın davaya dâhil edilmesi ve delillerin resmî kayıtlarla desteklenmesi zorunludur. Bu davalar bakımından hak düşürücü süre ayrıca gözetilmelidir; sürenin geçmesi, kayden eksik dönemin telafisini büyük ölçüde kapatır.
Delil Toplamada Öncelik Sırası
- SGK hizmet dökümü ve işyeri sicil bilgileri, mümkün olan en erken aşamada temin edilmelidir.
- Banka hesap hareketleri, maaş ödemelerinin gerçek tutarını gösteren en güçlü yazılı delildir.
- Puantaj, giriş-çıkış kayıtları ve vardiya çizelgeleri, çalışma süresi tartışmasında belirleyicidir.
- Tanık beyanları destekleyicidir; tek başına kalan tanıklık genellikle yeterli görülmez.
- İşyeri yazışmaları ve kurumsal e-postalar, görev tanımı ve statü tartışmalarını çözer.
Arabuluculukta Ne Kadar Uzlaşılmalı?
İşçilik alacaklarında dava açılmadan önce arabuluculuk dava şartıdır. Burada dikkat edilmesi gereken, anlaşma tutanağının kapsamıdır: geniş bir ibra dili kabul edildiğinde, henüz hesaplanmamış alacak kalemleri de kapanabilir. Buna karşılık kayıt sorunları çözülmeden yapılan bir anlaşma, işçi bakımından emeklilik hakkını da etkileyebilir; çünkü SGK'ya bildirilmemiş süre, tazminat anlaşmasıyla kendiliğinden kazanılmaz. Bu nedenle anlaşma metninde hangi kalemlerin kapsandığı tek tek yazılmalı, hizmet tespitine ilişkin haklar ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; hesaplama, çalışma dönemine ve işyerinin yapısına göre değişir. Bordronuz ile fiilî çalışmanız arasında fark olduğunu düşünüyorsanız, süreler işlemeye devam ederken hukuki değerlendirme almanız önerilir.