4857 sayılı İş Kanunu m.18-21 hükümleri, 30 ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az 6 aylık kıdemi olan işçilere "iş güvencesi" sağlar. Geçerli sebebe dayanmayan fesihlere karşı işe iade davası açılabilir.
İş Güvencesi Şartları
- İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışması (aynı işverene bağlı işyerleri toplam)
- İşçinin en az 6 aylık kıdemi olması
- İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması
- İşçinin işveren vekili veya yardımcısı sıfatı taşımaması
Geçerli Sebepler (İş K. m.18)
- İşçinin yetersizliği: Performans düşüklüğü, beceri eksikliği
- İşçinin davranışları: Sürekli geç gelme, görev ihmali (ahlak ve iyi niyete aykırı olmamak kaydıyla)
- İşletmenin gerekleri: Ekonomik kriz, üretim azalması, organizasyon değişikliği, pozisyonun ortadan kalkması
Geçerli Sayılmayan Sebepler (İş K. m.18/3)
- Sendika üyeliği veya sendikal faaliyet
- İş şikâyetlerinin bildirilmesi
- Ana-baba olma, hamilelik, doğum izni
- Cinsiyet, ırk, din, dil, siyasi düşünce
- İşyeri temsilcisi olma
Süreç
1. Zorunlu Arabuluculuk
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulur. Anlaşılamazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava açılmalıdır.
2. İşe İade Davası
İş Mahkemesi, feshin geçerli sebebe dayanıp dayanmadığını inceler. İspat yükü işverendedir.
Karar Sonuçları
Mahkeme feshi geçersiz sayarsa:
- İşçi 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurur
- İşveren 1 ay içinde işçiyi işe başlatmazsa 4-8 aylık brüt ücret tutarında iş güvencesi tazminatı öder
- İşveren işçiyi işe başlatsın ya da başlatmasın, 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti ödenir
Yargıtay 22. ve 9. HD Yaklaşımı
Yargıtay 9. HD, "işletmenin gerekleri" sebebiyle yapılan fesihte, işveren "son çare ilkesi"ne uyduğunu ispat etmelidir. Yani önce alternatif çözümler (kısa çalışma, başka pozisyona aktarma) denenmelidir; doğrudan fesih genellikle geçersiz sayılır.
Haklar Birikimli
İşe iade davası kazanılırsa kıdem ve ihbar tazminatları kapsam dışıdır; bunlar zaten ödenmiş kabul edilir. Ancak boşta geçen süre ücreti kıdeme eklenir.
İşe iade davası teknik bilgi ve süre takibi gerektirir; iş hukuku avukatı ile sürecinizi yönetin.